{"id":135,"date":"2014-08-20T19:15:59","date_gmt":"2014-08-20T17:15:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dornierdo24k.nl\/?page_id=135"},"modified":"2015-01-23T15:37:09","modified_gmt":"2015-01-23T13:37:09","slug":"de-laatste-vlucht-van-de-x-29","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/?page_id=135","title":{"rendered":"10. De laatste vlucht van de X-29"},"content":{"rendered":"

De laatste vlucht van de X-29<\/strong><\/p>\n

Inleiding:<\/strong><\/p>\n

Dit verhaal is gebaseerd op het verslag van de Heer A.J.C.Brekelmans. Hij was korporaal vliegtuigmaker aan boord van de X-29, een vliegboot van de Marine Luchtvaart Dienst (MLD). Deze Dornier vliegboot maakte tijdens de 2e wereld oorlog deel uit van Groep Vliegtuigen 6 (GVT6) in Nederlands Indi\u00eb. Van december 1941 tot maart 1942 streden de bemanningen van de MLD met grote \u00a0vastberadenheid tegen de Japanse vijand. De X-29 verongelukte tijdens deze strijd in de nacht van 10 februari 1942 ter hoogte van \u00a0Soerabaja voor de noordkust van Java.<\/p>\n

\"X-6\"<\/a><\/p>\n

Een dornier vliegboot op verkenning boven de gordel van smaragd.<\/strong><\/p>\n

De verovering van Borneo
\n<\/strong>Na de overval op Pearl Harbour op 7 dec. 1941 zetten de Japanse legers de aanval in op zuid oost Azi\u00eb. Het grote en aan grondstoffen rijke eiland Borneo in Nederlands Indi\u00eb was een van de \u00a0eerste militaire doel. In januari 1942 vielen de olieplaatsen Tarakan en Balikpapan op oost Borneo na een \u00a0korte strijd in Japanse handen. De Japanse aanvallers zetten de omsingeling van Borneo langs de oost en de westkust in \u00a0zuidelijke richting voort. \u00a0Grondtroepen trokken te voet en per fiets door het oerwoud naar Bandjarmasin op zuid \u00a0Borneo. Tegelijkertijd voer een Japanse landingsvloot langs de kust om deze stad uit zee aan te \u00a0vallen.<\/p>\n

De akties van GVT 6
\n<\/strong>De belangenrijkste taak van GVT 6 was het verkennen van de Japanse opmars langs de westkust van Brits en Nederlands Borneo. In januari 1942 vlogen de bemanningen van de Dorniers X-28, X-29 en de X-31 van GVT \u00a06 dag en nacht patrouilles. De posities van de naderende vijand werden voortdurend doorgegeven aan de marineleiding op Java. Op 24 januari evacueerde de X-29 vier Russische zeelieden van het getorpedeerde \u00a0s.s.Perekop van de Natoena eilanden. Op 25 januari bracht de X-29 rijst voor de hongerende bevolking naar de Tambalan \u00a0archipel . Op 26 januari schoot de X-29 een Japans troepentransportschip dat langs de kust \u00a0opstoomde in brand. Bij deze aanval werd door Japans afweervuur aan boord van de X-29 \u00e9\u00e9n bemanningslid \u00a0gewond en \u00e9\u00e9n gedood. Door de verovering van Borneo moesten de vliegboten van GVT 6 zich eind januari 1942 \u00a0terugtrekken op Java.<\/p>\n

De inname van Bandjarmasin
\n<\/strong>Begin februari 1942 was Bandjarmasin de laatste plaats op Borneo die nog in Nederlands \u00a0Indische handen was. Luitenant kolonel Halkema had van de militaire leiding op Java orders om Bandjarmasin \u00a0te verdedigen. Op 9 februari trok Halkema echter zijn KNIL troepen terug en liet de stad over aan de genade van de vijand. Bandjarmasin werd in de ochtend van 10 februari door een paar honderd man Japanse \u00a0grondtroepen bezet. Tijdens de inname zijn er onder leiding van Japanse officieren oorlogsmisdaden \u00a0gepleegd. Bewoners waaronder burgemeester Mulder van Bandjarmasin zijn daarbij mishandeld \u00a0en gedood. Tijdens de oorlog heeft Halkema zijn acties voor een militaire krijgsraad moeten \u00a0verantwoorden.<\/p>\n

De evacuatie opdracht
\n<\/strong>De MLD kreeg van de marineleiding opdracht om militair en burger personeel uit Bandjarmasin te evacueren. Vlieger commandant J.A.C.Broesder gaf Luitenant ter zee P.L.G.Adriani orders om de evacuatie uit te voeren. Op korte termijn werden daartoe drie Dorniers en bemanningsleden van diverse vliegtuiggroepen \u00a0bijeen gebracht. Het luchtruim boven oost Java was na hevige luchtgevechten echter sinds de eerste week van februari 1942 in Japanse handen. Soerabaja en de dichtbij gelegen marinebasis Morokrembangan werden dagelijks door de Japanse luchtmacht gebombardeerd. Bij alle gevaren van een evacuatie in bezet gebied bestond bovendien de kans op een ontmoeting met de vijand in de lucht.<\/p>\n

De heenvlucht
\n<\/strong>Om de japanse dag jagers te ontlopen werd besloten de evacuatie ’s nachts uit te voeren. In de namiddag van 10 februari 1942 stegen de grote driemotorige vliegboten op vanaf het water richting bezet Borneo. De vlucht van oost Java naar de zuidkust van Borneo voerde over de uitgestrekte Javazee en duurde ruim twee en een half uur. In het donker navigeerden de drie Dorniers door de moesson bewolking en om de tropische buien naar de monding van kali (rivier) Barito. Daar, een tiental mijlen landinwaarts niet ver van de rede van Bandjarmasin lag het ontmoetingspunt met de vluchtelingen uit de stad.<\/p>\n

De Dornier 24 vliegboot
\n<\/strong>Het toestel werd in de dertiger jaren naar Nederlandse specificaties door de duitse Dornier fabriek in Zwitserland gebouwd. De zogeheten X boot was bijzonder zeewaardig en geschikt om in de uitgestrekte Indische archipel lange patrouilles te vliegen. Ieder bemanningslid kreeg een speciale opleiding en had specifieke taken aan boord. De bemanningsleden waren tijdens de patrouilles helemaal op elkaar ingespeeld en op elkaar aangewezen. De voortdurende oorlogsomstandigheden trokken een zware wissel op de machines en de bemanningen. De X-29 was tijdens de patrouilles boven Borneo door vijandelijk vuur beschadigd. Het toestel kwam begin februari 1942 juist uit reparatie en onderhoud en werd direct weer ingezet voor de operaties.<\/p>\n

De evacuatie
\n<\/strong>Het plan was om de vluchtelingen in de buurt van de rede van Bandjarmasin op kali Barito aan boord van de vliegboten te nemen. Daartoe moest in de duisternis op de rivier worden geland en contact worden gemaakt \u00a0met de evacue\u00ebs op de wal. Commandant Adriani vloog de X-29 in het donker over de rivier om het landingsterrein te \u00a0verkennen. De afgesproken lichtsignalen vanaf de wal werden echter niet ontvangen, in plaats \u00a0daarvan werd de X-29 hevig beschoten. Het gebied was in handen van de Japanners en de vijand was voorbereid op de komst \u00a0van de vliegboot. \u00a0Door direct te starten en in de moesson bewolking te vliegen kon de X-29 aan de beschieting ontkomen.<\/p>\n

De terugvlucht
\n<\/strong>De Dornier had door de beschieting schade opgelopen en direct werd teruggekeerd naar Java. Waarnemer Jan de Vries in de neuskoepel werd in zijn been geraakt en was gewond. Rond tien uur in de nacht kwam uiteindelijk het eiland Madoera, ten noorden van Java in zicht. Toen vielen ter hoogte van de westpunt van Madoera twee van de drie motoren uit. Waren brandstoftanks lek geschoten met als gevolg brandstoftekort of stopten de motoren door schade van de beschieting ?<\/p>\n

De noodlanding
\n<\/strong>Plotseling moest een noodlanding worden gemaakt want door de uitval van de motoren verloor X-29 snel hoogte. \u00a0Een nachtlanding is lastig omdat door gebrek aan referentie de hoogte boven water \u00a0moeilijk is in te schatten. Als bovendien de daalsnelheid niet gecontroleerd kan worden door het uitvallen van \u00a0motoren is landen een hachelijke zaak. Daar kwam bij dat de bemanningsleden door het langdurig vliegen onder oorlogsomstandigheden oververmoeid waren. De samenloop van al deze omstandigheden maakten de noodlanding in de nacht op \u00a0open zee bijzonder moeilijk. \u00a0 \u00a0 Er stonden golven en de X-29 landde zo ongelukkig dat ze direct na het neerkomen begon te zinken.<\/p>\n

De redding
\n<\/strong>Vliegtuigmaker Brekelmans kon ondanks een gebroken pols via de staartkoepel achter uit \u00a0het toestel klimmen. Hij kroop over de romp van de vliegboot naar voren en zag eerste vlieger Adriani \u00a0gewond in zee liggen. Brekelmans redde zijn commandant uit het water en legde hem op de vleugel van het \u00a0toestel. \u00a0Ook korporaal vliegtuigmaker Bert van Ostayen had kans gezien uit de zinkende \u00a0vliegboot te komen. Het lukte de twee mecaniciens om een reddingsvlot boven uit de vleugel te halen, op te \u00a0blazen, en te water te laten. Ze legden Paul Adriani in het bootje en wisten zich met z’n drie\u00ebn in veiligheid te \u00a0brengen.<\/p>\n

Het ongeluk
\n<\/strong>De X-29 zonk ondertussen weg in zee zonder dat de mannen iets voor hun maten in het toestel konden doen. De achtergebleven bemanningsleden waren:<\/p>\n

Sergeant vlieger Pieter de Ru
\nSergeant waarnemer Jan de Vries en
\nKorporaal telegrafist Jan Woltjes.<\/p>\n

De afloop
\n<\/strong>De volgende ochtend werd direct door twee Dorniers een zoek aktie op touw gezet. \u00a0 \u00a0 \u00a0 Omdat de laatste positie van de X-29 bekend was, werden de drie overlevenden gevonden en gered. Paul Adriani overleed in de avond van 11 februari aan zijn verwondingen. Hij ligt begraven op de militaire erebegraafplaats Kembang Koening bij Soerabaja. Dr\u00e9 Brekelmans en Bert van Ostayen raakten na de capitulatie van Nederlands Indi\u00eb in Japanse krijgsgevangenschap. Na afloop van de oorlog zette Dr\u00e9 Brekelmans zijn loopbaan bij de koninklijke marine voort.<\/p>\n

Voor oom Paul en de bemanningsleden van de vliegboot X-29 \u00a0 \u00a0 \u00a0Micha\u00ebl Klaversteijn \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Februari 2011<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

literatuur:<\/strong><\/p>\n


\n<\/strong>“Vleugels van de vloot” van L.Honselaar (1950)<\/p>\n

“Helden hazen en honden” van C. van Heekeren (1969)<\/p>\n

“Verkennen en bewaken” van N.Geldhof (197<\/p>\n

“The dutch naval air force against Japan” van T.Womack (2006)<\/p>\n

“De Borneo affaire\u201d dossier in het nationaal archief<\/p>\n

 <\/p>\n

\"018\"<\/a><\/p>\n

De laatste positie van de X-29<\/strong><\/p>\n

Hoe het starten en landen op zee met een dornier 24 vliegboot was, is prachtig te zien op een film uit 1937:<\/p>\n

http:\/\/www.youtube.com\/watch?v=nU8JMbe9ljU[\/video]]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De laatste vlucht van de X-29 Inleiding: Dit verhaal is gebaseerd op het verslag van de Heer A.J.C.Brekelmans. Hij was korporaal vliegtuigmaker aan boord van de X-29, een vliegboot van de Marine Luchtvaart Dienst (MLD). Deze Dornier vliegboot maakte tijdens … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"sidebar-page.php","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-135","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/135","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=135"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/135\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":858,"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/135\/revisions\/858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=135"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}