{"id":1833,"date":"2017-07-25T21:11:29","date_gmt":"2017-07-25T20:11:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dornierdo24k.nl\/?page_id=1833"},"modified":"2026-02-27T22:57:37","modified_gmt":"2026-02-27T21:57:37","slug":"29-cees-leeuwenburgh-als-krijgsgevangene-en-bewaker-van-de-gouverneur-generaal","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/?page_id=1833","title":{"rendered":"29. Cees Leeuwenburgh als Krijgsgevangene en oppasser van de Gouverneur Generaal"},"content":{"rendered":"

Cees Leeuwenburg \u00a0geboren\u00a01 september 1919 geboren in Poerwodadi.<\/strong><\/p>\n

\"Cees<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\"Cees<\/a>

Cees Leeuwenburgh links naast J.M.Tielman beheerder op Plantage “Sukamade”<\/p><\/div>\n

\"Cees<\/a>

Cees Leeuwen burgh op de Platage “Sukamade” Oost-Java<\/p><\/div>\n

Poerwodadi<\/em>\u00a0lag ongeveer 15 km ten noord-westen van Madioen, aan de weg en aan de spoorlijn naar Ngawi, ongeveer halverwege Madioen-Ngawi tegen midden-Java.<\/strong><\/p>\n

Cees zijn jeugd werd wel in zijn manuscript verteld, maar van wege het bijzondere aan dit verhaal wil ik u meenemen daar waar zijn Militaire leven begon en direct ook zijn krijgsgevangenschap in Mantsjoerije waar Cees als oppasser van Zijne Excellentie\u00a0Gouverneur Generaal Tjarda van Starkenborgh Stachouwer en de legercommandant \u00a0Lt. Generaal Hein ter Poorten begeleidde op hun verscheping naar Singapore, Japan, en Taiwan om uiteindelijk te stranden op Formosa waar hij en de GG en Luitenant Generaal ter Poorten hun krijgsgevangenschap werden gevangen gehouden.<\/strong><\/p>\n

Hoofdstuk IV<\/strong>.\u00a0 Mobilisatie en krijgsgevangenschap<\/strong><\/p>\n

Toen de NIROM op 8 december 1941 bekend maakte dat Nederland aan Japan de oorlog had verklaard en dat alle Dienst- en Landstormplichtigen zich onverwijld op hun mobilisatie-bestemming moesten melden, heb ik een taxi besteld.<\/p>\n

\"Nirom<\/a>

Nirom gebouw Batavia Nederlands-Indi\u00eb Radio Omroep<\/p><\/div>\n

Het afscheid van Saboet was aandoenlijk. Ik heb hem toen voor 3 maanden geld gegeven. \u00a0Niet alleen had ik zelf daarna niet veel meer, maar de algemene gedachte was toen dat een oorlog tegen Japan echt niet lang zou duren. \u00a0Saboet huilde hevig, het was alsof hij voorvoelde dat dit een<\/u> afscheid<\/u> voor<\/u> altijd<\/u> was! \u00a0Ik heb hem inderdaad nooit meer terug gezien.<\/p>\n

Ik heb de taxi-bestuurder gezegd dat ik naar Fremantle wilde. Oh, hij wist waar dat was want hij was er al een paar keer geweest! \u00a0De rit ging via Bentjoeloek, Kalibaroe, de ondernemingen Kalibaroe, Djatirono,<\/p>\n

\"82\"<\/a>

Een bedrijfsauto van de onderneming Djatirono bij kalibaroe<\/p><\/div>\n

waar ik bij de Adminstrateur, de familie Zeef, ben aangekeerd, en \u00a0Kongsi Tengah. \u00a0Naderhand heb ik vernomen dat dhr. Zeef, na door de Kempetai beschuldigd te zijn van subversieve activiteiten, evenals Dr. Nijk, diens verpleger de heer Donkers en een aantal andere in de cultures werkzamen waarvan wij de meesten persoonlijk kenden, na folteringen en mishandelingen , nabij Djember onthoofd zijn.<\/p>\n

Vader en Moeder, die ook het bericht van de NIROM hadden opgevangen, verwachtten mij eigenlijk al en waren ondanks het late uur nog opgebleven! Gelukkig dachten we toen \u201cach, een kwestie van een paar maanden, dan ben ik weer terug!\u201d<\/p>\n

Hoofdstuk IV\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Mobilisatie en Krijgsgevangenschap.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n

De volgende ochtend heb ik de vroege sneltrein naar Soerabaia genomen en mij later op de dag in de Wonokromo-Kazerne bij de Luchtdoel Artillerie gemeld waarna een volgende fase van mijn leven begon!<\/p>\n

Nadat ons extra kleding en bewapening was verstrekt, werden \u00a0wij een paar dagen later naar een, kennelijk door de Genie opgezette houten behuizing op het Marine Etablissement in Perak (het Havengebied van Soerabaia) verkast. \u00a0Het bouwsel stond zo\u2019n 1 \u00bd meter van de muur van het Gasschool-gebouw. \u00a0We sliepen allen naast elkaar, op planken, 1 meter boven de grond en met een dun tikartje (van strohalmen gemaakt ligmatje) als matras. \u00a0Ik heb me al gauw een dunne bultzak aangeschaft en kon daarna lekkerder slapen! \u00a0Drie maal daags werd \u201cde pot\u201d aangevoerd.<\/p>\n

\"Afbeelding<\/a>

Marine Etablissement Perak te Soerabaja<\/p><\/div>\n

Onze Sectie stond onder commando van Sergeant Fijn van Draadt.<\/p>\n

Hij liet ons regelmatig de loodrechte ijzeren ladder naar het platte dak van de \u201cGasschool\u201d beklimmen voor oefeningen met de twee daar opgestelde\u00a0 12,5 mm. Luchtafweer-mitrailleurs en een afstandmeter. \u00a0Een derde mitrailleur was op een ander nabij gelegen plat dak opgesteld.<\/p>\n

Sergeant Lammerts van Bueren was met zijn Sectie, niet ver van ons, dicht aan de Kali Mas gelegerd.<\/p>\n

Om de tijd te doden speelden we graag een kaartspelletje of speelde ik patience , wat ik sindsdien nog vrijwel dagelijks voor het slapen gaan en bij het opstaan doe!<\/p>\n

Bij de eerste Japanse luchtaanval en ook daarna vielen zware bommen in het Havengebied, niet ver van ons. \u00a0Naderhand vernamen wij dat Sergeant Lammerts van Bueren, wiens Sectie eerder een laag overvliegende \u201cNavy O\u201d had neer gehaald, bij die luchtaanval met zijn mensen een \u201cveiliger\u201d heenkomen had gezocht in de nabije schuilkelders. \u00a0\u201cJe kunt immers met een mitrailleur toch niets uitrichten tegen die hoog over-vliegende bommenwerpers!\u201d \u00a0Helaas viel er toen ook een bom op een van de schuilkelders! Ook mijn vriend, Korporaal Kukus, bevond zich onder de slachtoffers.<\/p>\n

Bij een volgend luchtalarm werden wij, toen we achter mekaar die steile ladder op klommen, door een Marine Officier tegen gehouden. \u00a0Nadat hij vernomen had wat er op dat dak stond opgesteld, verbood hij ons om dat geschut te gebruiken!\u00a0 \u201cDat dak is daar niet op berekend en zou door de trillingen kunnen instorten!\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Daar sta je dan met je goeie gedrag !!<\/p>\n

Al gauw werden wij, zonder luchtafweer-geschut!, verkast naar een buiten het M.E. staande optrek. \u00a0Vreemd was dat daar een Militaire truck was achter gelaten! \u00a0\u201cHalen ze nog wel op\u201d werd er gedacht. \u00a0Een paar dagen later kregen Dick Saayers en ik (voor het eerst!) verlof om te \u201cpassagieren\u201d.<\/p>\n

Dick wilde een kennis opzoeken en nodigde mij uit om met hem mee te gaan. \u00a0Toen wij op de Darmo Boulevard liepen kwamen ons auto\u2019s tegemoet van waaruit door middel van luidsprekers iedereen werd aangemaand de weg te verlaten!<\/p>\n

Inderdaad hoorden wij uit de richting van Wonokromo geweer- en mitrailleur-schoten! \u00a0Dat wijl ons \u201cnieuws\u201d ons wilde doen geloven dat de Japanners zich nog in het gebied van Midden-Java bevonden!<\/p>\n

De volgende ochtend werd op het M.E. al vroeg de \u201czwarte-aarde-politiek\u201d ingezet! Wij kregen opdracht om ons naar de Haven te begeven vanwaar wij overgezet zouden worden naar Madoera.<\/p>\n

Toen ik Sgt. Fijn van Draadt vroeg hoe de bemanning van het iets verderop gelegen Fort \u201cKali Dawir\u201d (10,5 cm. Luchtdoel kanonnen) van daar weg moest komen, was diens antwoord \u201cdat weet ik niet\u201d!<\/p>\n

Hoewel ik geen rijbewijs had en ook nog niet eerder zo\u2019n truck gereden had maar wel vaak naast een bestuurder ervan had gezeten, besloot ik met die nabij staande truck naar dat fort te rijden. \u00a0Bij binnenkomst moest ik betrekkelijk dicht voorlangs de al in brand staande munitie-bunker rijden! \u00a0Snel er door, gauw zo veel mogelijk manschappen inladen en weer weg wezen!<\/p>\n

Toen we bij een brug over een modderig en stinkend water kwamen, bleek die brug al opgeblazen te zijn! \u00a0De weg was te smal om te kunnen keren dus werd de truck daar achter gelaten en namen we (lopend), de korste weg naar het M.E.\u00a0 Deze weg voerde ons ook langs mijn laatste onderkomen dat al totaal verlaten bleek te zijn! Ja, ook mijn ransel en lekkere bultzakje hadden ze (gelukkig?) meegenomen. \u00a0In de muur om het M.E. zagen we een gat! \u00a0Na \u00a0door dat gat gekropen te zijn zag ik een groot aantal jonge (inheemse) kerels in de richting van een gebouw rennen. Nieuwsgierig geworden, liep ik er ook heen en zag hoe die horde zich meester maakte van pistolen, revolvers en allerlei andere vuur-wapens en munitie. \u00a0Van alles lag er voor het grijpen! \u00a0Kennelijk waren enkelen hier eerder geweest want zij wisten goed de weg!<\/p>\n

Ik heb toen veiligheidshalve ook maar een pistool met gevulde houder in mijn zak gestoken! \u201cJe kunt immers nooit weten!\u201d<\/p>\n

Gelukkig kon ik met een aantal andere militairen naar Kamal worden overgezet. \u00a0Hier vernam ik dat \u201cLuchtdoel-militairen\u201d in Soekolilo zouden worden ondergebracht. \u00a0\u201cHoe kom ik daar??\u00a0 Begin maar te lopen!\u201d waren mijn gedachten. Op mijn wandeling kwam ik langs de (lege en verlaten ) passar\u00a0 hoewel, . . . . . . ik zag daar een aantal ransels staan! \u00a0Zou die van mij daar ook staan? \u00a0Ik herkende de mijne niet maar nam toch maar een mooie, goed gevulde op mijn rug en een andere in de hand. \u00a0Wat er in zat interesseerde mij voorlopg niet!<\/p>\n

Wij kregen al vrij vlug een \u201clift\u201d naar Soekolilo, een voormalige z.g. Open-Leprozerie.\u00a0 Met wij<\/em> bedoel ik een aantal militairen, heus niet allemaal Luchtdoel-artilleristen! \u00a0\u2019t Was daar dan ook een allegaartje en ik ben er geen van mijn \u201ccollega\u2019s\u201d tegen gekomen! \u00a0Waar ik na aankomst wel erg nieuwsgierig naar was, was de inhoud van die ransels! \u00a0Het \u201cmooie\u201d ransel bevatte: scheergerei,, een aantal stukken zeep en blokken Lux-zeep, zakdoeken, kousen, ondergoed en mij veel te kleine, broeken en overhemden.<\/p>\n

In de andere zaten: 3 te korte broeken (die ik, na ze boven de knie afgeknipt te hebben, best kon gebruiken!), wat ondergoed, een kam, spiegel en schaar. \u00a0Die kwamen goed van pas evenals een pakje sigaretten (kon ik meteen mijn van Jaap gekregen koker bijvullen!) en nog een paar kleinigheden waar ik geen belangstelling voor had\u00a0\u00a0 maar..geen overhemd of\u00a0 jas! \u00a0Ik moest dus wel heel zuinig zijn op hetgeen ik aan had!<\/p>\n

Na het nodige in het \u201cmooie\u201d ransel gestopt te hebben, deed ik al het overige in het andere ransel en zette dat buiten de deur. \u00a0Nog voor het ding \u2013 bij wijze van spreken \u2013 de vloer had geraakt, vroeg een wat oudere man \u201cwilt u dat ransel niet meer hebben? \u00a0\u201cNee, wat mij betreft mag u het hebben\u201d. \u00a0\u201cOh dank u zeer, ik ben de mijne kwijt geraakt!\u201d \u00a0En ik maar hopen dat hij niets van de inhoud zou herkennen!<\/p>\n

 <\/p>\n

Al gauw kregen wij gezelschap van Japanse militairen die helemaal geen zachtaardige beesies bleken te zijn! \u00a0Werden de Japanners voor de oorlog in Indie als elite onder de niet-Europeanen beschouwd en behandeld, dit waren onbeschaafde kerels! \u00a0O.a. belust op vooral Mido-horloges! \u00a0Ik was de mijne dan ook al na een paar dagen kwijt! \u00a0Ze vroegen je heel vriendelijk of ze het mochten hebben maar als je het niet vlug genoeg afstond kon je een flinke draai om de oren krijgen!<\/p>\n

\"Mido<\/a>

Mido Horloge gelijk van Kees Leeuwenburg<\/p><\/div>\n

Een Reserve Luitenant trachtte strijdlustigen te verzamelen die met hem, een guerilla tegen de Japanse strijdkrachten wilden voortzetten. \u00a0Voorlopig zou die strijd in Madoera gevoerd worden maar spoedig naar de bergen en bossen van Oost-Java verhuizen! \u00a0Ik denk niet dat er iets van dat krankzinnige plan terecht is gekomen. \u00a0Wel staat me zoiets bij als dat\u00a0 die man, na een vluchtpoging, door de Japanners gepakt en ter dood gebracht is.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ons onderkomen in Soekolilo was voor de Jap waarschijnlijk een te moeilijk te bewaken complex, te dicht bij zee en niet omheind. \u00a0Daarom verhuisden wij al gauw naar het Kampement van de Barisans in Kamal. \u00a0Daar werd ons \u2013 vaak hardhandig! \u2013 de betekenis van een aantal Japanse woorden bijgebracht, zoals Jotskei (geef acht!), Keirei (buig\/groet!), Naorei (sta!) en Jasmei (op de plaats rust!). \u00a0Dit buigen voor iedere Jap werd geacht ook een eerbewijs aan hun keizer te zijn en het nalaten zou streng gestraft worden! \u00a0Ook aan\u00a0 \u201cTengko\u201d (appel) met het bijbehorende \u201ckoppen tellen\u201d moesten wij wennen. \u00a0Wij moesten ons dan in rijen van 4 opstellen waarna de voorste mannen een opeenvolgend nummer moesten afroepen zoals: Ietch, Nie, San, Sie, enz.<\/p>\n

Ons verblijf hier was maar van korte duur! \u00a0We verhuisden naar een grote J.C.J.L-goederenloods in Perak, de haven van Soerabaia.<\/p>\n

Met zo\u2019n 1300 man moesten wij een plaatsje op de cementen vloer zoeken! \u00a0Ik miste mijn lekkere bultzakje wel! \u00a0Omdat onze bewakers zo af en toe tijdens een ronde, onze \u201cbezittingen\u201d inspecteerden, heb in veiligheidshalve mijn pistool en munitie maar snel onder de zeespiegel verstopt.<\/p>\n

Corveeen was zowaar een welkome ontspanning, een tegenwicht voor het eeuwige Tengko! Een van de werkjes die wij moesten doen was het opruimen van de resten van een grote brand die in een andere loods had gewoed. \u00a0Door oorlogshandelingen was het dak van die loods aardig lek geraakt en de regen had er voor gezorgd dat de opgeslagen kapok ging broeien. \u00a0De daardoor ontstane brand had vrijwel de hele loods in de as gelegd! \u00a0De niet-verbrandde kapok moesten wij in grote Madoerese prauwen laden, een mooie gelegenheid voor mij om nieuws uit te wisselen.<\/p>\n

Alle andere rommel werd door trucks afgevoerd. \u00a0Vanzelfsprekend kwam hetgeen van onze gading was, in geen van beiden terecht!<\/p>\n

De wacht bij de ingang van onze loods was (nog) niet zo streng en zo nam ik eens een 500 Watt lamp mee, compleet met fitting die door aanschroeven op twee draden kon worden aangesloten.<\/p>\n

\u201cThuis\u201d gekomen ben ik met die lamp in een ijzeren pilaar naar de hoogste electrische bedrading geklommen en heb die lamp daar geinstalleerd. \u00a0Ik ben toen wel geschrokken want hij ging onmiddellijk aan! \u00a0En wat een licht! \u00a0Gelukkig werd de spanning op die draden niet onderbroken door de schakelaar waarmee de overige verlichting werd geregeld en hadden we na 22.oo uur toch nog licht. \u00a0De tocht naar de begane grond verliep heel wat sneller, zonder die grote lamp bij me! \u00a0Vreemd dat de Jap die \u201cnachtverlichting\u201d niet op viel of, \u00a0bekommerden zij er zich niet om?<\/p>\n

Een andere keer kwam ik \u201cthuis\u201d met een grote glazen stopfles. \u00a0Mijn \u201cslaapjes\u201d stelden meteen voor om tapih te maken, een product, verkregen door aan rijst, cassave of ander zetmeelhoudend materiaal, ragi (gistcellen)\u00a0 toe te voegen. \u00a0De volgende ochtend, op weg naar een corvee, kwamen we langs een aantal eetwaar-tentjes. \u00a0Ik riep een van de Madoerese vrouwen toe \u00a0\u00a0\u201c heb je straks, als we terug gaan, wat ragi-bolletjes voor me ?\u201d<\/p>\n

Inderdaad, op de terugweg gooide ze een pakje naar me. \u00a0Er zaten 6 ragi-bolletjes in. Ik heb haar met de haar toegegooide gulden niet te kort gedaan.<\/p>\n

Die avond had ik ruim voldoende aanbod van rijst, door velen opzij gehouden van het karige avondeten! \u00a0Ja, want tapih was immers zoveel gezonder dan gewone rijst!<\/p>\n

De volgende ochtend besloot ik de stop goed op die fles te drukken want de lucht was bezwangerd met stof! \u00a0Met zoveel man in een niet geventileerde ruimte met een niet-afgepleisterde, \u00a0cementen vloer, hoe kon dat ook anders?!<\/p>\n

De nacht daarop werd ik gewekt door een harde knal op korte afstand! \u00a0Ik, en ook de anderen, roken het meteen! \u00a0De afgesloten stopfles was onder de druk, ontstaan door het gistingsproces, bezweken! \u00a0En die heerlijke tapih ging onze neus voorbij! Eigenlijk ook niet want tot ver in de omtrek werd een ieder er aan herinnert hoe lekker tapih is! Maar . . .\u00a0 ook de Jap zou het kunnen ruiken! \u00a0Met vele handen hebben we toen, beetje bij beetje, de scherven en de tapih naar de steiger gebracht en in zee geloodst !<\/p>\n

In opdracht van de Jap moesten wij\u00a0 ons van onze haardos ontdoen!<\/p>\n

Ik was wel blij want ondanks dat het knippen \u201ceen kapitaal!\u201dkostte, het \u201chaaronderhoud\u201d met alleen water had niet veel om het lijf, maar vooral konden die Jappen mij, omdat ik met mijn 1.86 m. boven hun uitstak, niet meer aan mijn haren omlaag trekken! \u00a0In vervolg diende iedereen zijn haar zo kort te houden dat het niet mogelijk was om het tussen twee vingers te grijpen! \u00a0Hij die in het bezit was van een tondeuse kon zich gelukkig prijzen!<\/p>\n

Het eeuwige Tengko-gedoe eiste een slachtoffer! \u00a0Bij nacht en ontij kon er Tengko geroepen worden! \u00a0Dan moesten we allemaal weer aantreden en werden de \u201ckoppen geteld\u201d! \u00a0Nadat we vernomen hadden dat de (nog) niet geinterneerde Nederlanders verplicht werden zich te laten registreren en daar ook goed voor moesten betalen, maakte een van onze jongens (ik meen dat hij Pardoen heette) zich zorgen over zijn (alleen wonende) moeder want zij had beslist niet zoveel geld om dat te kunnen betalen! En, diverse uitbetalingen waren \u201copgeschort\u201d!<\/p>\n

Na heel veel moeite en met de volle medewerking van onze tolk (Reserve 1e<\/sup> Luitenant bij het KNIL, voorheen handelsattache in Japan) mocht hij onze Japanse Kampcommandant spreken en vragen om diens medewerking om het geld dat hij (Pardoen?) nog bezat, aan zijn \u00a0moeder te doen afgeven.<\/p>\n

De ploert weigerde !<\/p>\n

Die avond werd er weer Tengko geroepen en ja hoor, er werd 1 man vermist!<\/p>\n

De volgende ochtend meldde P (zo zal ik hem verder noemen) zich al vroeg bij de Japanse Kampwacht. \u00a0Voor straf werd hij aan een zuil van de toegangspoort gekluisterd !<\/p>\n

Op een been staand, het andere been omhoog, bij de enkels gebonden aan zijn op zijn rug samengebonden polsen en om z\u2019n hals een draad, iets hogerop vastgezet aan de zuil! Hij kreeg geen eten, wel af en toe een slokje water!<\/p>\n

Regelmatig gluurde een van ons om te zien of P. daar nog stond en als een duim omhoog ging, hoorde je een zucht van verlichting door de hele loods gaan! Ook gedurende de nacht werden we op dezelfde wijze van de toestand op de hoogte gehouden.<\/p>\n

We vernamen dat P. zich in het donker, bij de steiger in het water had laten zakken, langs de kant naar de overzij was gezwommen en vandaar \u201cnaar huis\u201d was gelopen! Niet alleen het weerzien, ook het geld was daar heel welkom! \u00a0Bedenk dat in die tijd geen uitkeringen (pensioenen e.d.) uitbetaald werden en dat alle bankgelden geblokkeerd waren. P. is na zijn thuisbezoek weer onmiddellijk naar onze loods terug gekeerd.<\/p>\n

Die middag werd hij eindelijk van zijn ketenen bevrijd!<\/p>\n

Hij mocht met de Japanse Kampcommandant, in gezelschap van onze tolk, een glaasje sake (uit rijst gebrouwde soort jenever) drinken, een dronk op het goed doorstaan van zijn straf! \u00a0Even later kwam een Japans soldaat met een pikhouweel en een spa waarna het gezelschap zich opweg begaf naar een doorgang tussen twee haven-loodsen.<\/p>\n

Daar aangekomen moest P., die de pikhouweel en spa zelf daarheen had moeten dragen, een kuil graven door een dikke bitumenlaag en in een keiharde ondergrond!<\/p>\n

Toen het gat (volgens die Jap!) voldoende diep was, kreeg P. opdracht om aan het voeteinde, met z\u2019n gezicht naar dat gat gericht, te gaan staan. \u00a0Vervolgens ging de ploert achter P. staan, trok zijn revolver en schoot P. in het achterhoofd! Onze tolk moest daarna het gat dichten!<\/p>\n

Na dit gebeuren werd ons kampleven steeds onaangenamer!<\/p>\n

Het was ter herdenking van de geboortedag van Meiji Tenno (de hersteller van het Japanse keizerschap) \u2013 de juiste datum ben ik vergeten- dat de geinterneerden bezoek van familieleden mochten ontvangen. \u00a0Om ongeveer 11 uur vroeg onze kampleiding om vrijwilligers die een keten moesten vormen tussen arriverende bezoekers en hun in de loods bevindende familielden. \u00a0Ik verwachtte geen bezoek, gaf me daarom op\u00a0 en werd een plaats toegewezen, daar waar het eerste contact zou plaats vinden. De bezoek(st)er werd door verwezen naar een andere loods waar de ontmoeting met de opgeroepen relatie zou plaats vinden.<\/p>\n

Het was duidelijk dat de Japanse doorlaatpost aan de Perak Boulevard de bezoekers een tijd had opgehouden want tegen 2 uur kwam als een golf een groot aantal oververmoeide en uitgeputte mensen op ons af!<\/p>\n

Snelle doorgang was geboden! \u00a0Na gedurende ongeveer een half uur namen gevraagd en afgeroepen te hebben, stond een oud vrouwtje met een zware koffer en een dito valies, voor me. \u00a0\u201cVoor wie kan ik zeggen dat u komt?\u201d\u00a0 \u201cVoor jou !\u201d\u00a0 Enige tellen waren we beiden sprakeloos!<\/p>\n

Ik heb toen snel voor een aflossing gezorgd, de koffer en valies overgenomen en samen de korste weg naar de ontmoetingplaats genomen! \u00a0Moeder, (58) vertelde dat een kennis mij in een \u201cPerak-ploeg\u201d had gezien.<\/p>\n

Toen ze hoorde over de mogelijkheid van familiebezoek, is ze de dag tevoren, met gevulde koffer en valies per dogkar naar Kalibaroe gereden vanwaar ze met de tein naar Soerabaia ging! \u00a0Ze kon bij een kennis overnachten en was om 9 uur op weg gegaan naar Perak. \u00a0Bij de doorlaatpost moest ze uit de betjak stappen en was verplicht tot over eenen in de volle zon te wachten alvorens de bezoekers toestemming kregen om de laatste 1\u00bd Km. lopend en sjouwend, af te leggen! \u00a0Ook op het station Soerabaia Goebeng mocht geen kruier haar helpen!<\/p>\n

Moeder vertelde o.a. dat mijn beide broers vermoedelijk krijgsgevangenen waren en dat Vader en Jules ergens als burger-geinterneerden werden vast gehouden.<\/p>\n

Zij was wel eenzaam, zo alleen op de onderneming maar voelde zich veilig nadat ons werkvolk haar verzocht had niet weg te gaan! \u201cIk heb het een en ander voor je te eten meegenomen en ook wat kleren\u201d. \u00a0En dat wijl zij het zelf beslist ook moeilijk had! Ik heb me toen en ook vaak daarna, afgevraagd \u201cKent Moederliefde grenzen??\u201d \u00a0Om 4 uur moesten de bezoekers weer weg!<\/p>\n

Daags na dat bezoek werd vrijwel alle etenswaar door onze Japanse bewakers ingepikt! \u00a0Gelukkig had ik al een groot deel verstopt en ook verdeeld onder minder fortuinlijke kampgenoten.\u00a0\u00a0 Ik heb dit Moeder nooit verteld!<\/p>\n

Waarschijnlijk in verband met de toenemende Japanse Maritieme activiteiten, moest ook het \u201cPerak-kamp\u201d ontruimd worden. Wij verhuisden naar het ruimere Jaarmarkt-kamp, vanwaar wij ook dagelijks op corvee moesten.<\/p>\n

Een enkele prent gevonden van de oude Jaarmarkt van Soerabaja.<\/p>\n

\"Jaarmarkt<\/a><\/p>\n

\"deelkaart<\/a>

deelkaart van Soerabaja G. geeft aan Camp Jaarmarkt zie pijl rechts<\/p><\/div>\n

In dat kamp was een vrij grote groep burger-geinterneerden ondergebracht. Een van hun, een oude heer, vroeg mij of ik aan lomboks kon komen. \u00a0\u201cMisschien kan ik daarmee dat eten van hier gemakkelijker naar binnen krijgen!\u201d\u00a0 Op weg naar onze corvee-plaats vroeg ik de Madoerese\u00a0 vrouw van het eetwaren-tentje of zij voor mij, op onze terug weg wat tjabee zou hebben. Inderdaad gooide zij, toen wij weer langs kwamen, een pakje naar mij. \u00a0Bij het binnengaan van het kamp zag ik dat de voorsten van \u201conze stoet\u201d gevisiteerd werden! \u00a0Ik heb gauw het pakje geopend en de tjabee\u2019s in mijn schoenen laten zakken. \u00a0En dat heb ik geweten!! \u00a0Ondanks dat ik niet zo ver meer hoefde te lopen, was dat ver genoeg om dat spul te mangelen en mijn voeten het gevoel te geven alsoof ze in brand stonden!<\/p>\n

Toen ik die oude heer verontschuldigend vertelde wat gebeurd was, zei hij \u201cAch niet erg Njo, lombok blijf lombok! \u00a0Ik kan ze toch ook niet heel inslikken!<\/p>\n

En hij was zowaar nog dankbaar ook, voor het moes dat ik hem wat later overhandigde!<\/p>\n

Ook in het Jaarmarkt-kamp ben ik niet lang gebleven.<\/p>\n

Per trein ging ik met een grote groep naar Batavia, de route die voor velen de laatste reis op Java was, op weg naar Sumatra, Changi-Jail, Birma-spoorweg, Japan, Moekden etc.. \u00a0De dag na binnenkomst in het Xe Bat.-kamp, was ik er getuige van hoe de beruchte Sonei zijn sadistische lusten botvierde op een al haast uitgemergelde kampgenoot omdat die tijdens het buigen de voeten niet aaneen gesloten had! \u00a0Nadat de jongen ineen gezakt was, draaide Sonei zich om en vervolgde zijn weg door het kamp, … op zoek naar een volgend slachtoffer!<\/p>\n

Het was medio december 1942 toen ik bezoek kreeg van Kolonel W. Van Kuilenburg \u2013oud HBS-vriend van mijn vader \u2013 die mij vroeg of ik er voor voelde om als \u201coppasser\u201d met de z.g.\u201dSpecial Party\u201d\u00a0 mee op reis te gaan. \u00a0Sonei had deze groep, bestaande uit ; Z.E. de G.G., Lt.Gen. ter Poorten,<\/p>\n

\"Tjarda<\/a>

Interneeringskaart Tjarda van Starkenborgh Stachouwer<\/p><\/div>\n

\"Ter<\/a>

Interneeringskaart Ter Poorten Legercommandant<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\"Gouverneur<\/a>

Gouverneur Generaal Tjarda van Starkenborgh Stachouwer<\/p><\/div>\n

\"Legercommandant

Legercommandant Hein Ter Poorte<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

8 \u00a0Generaal Majoors, 22 Kolonels, 5 Kapt. ter Zee,\u00a0 en 10 Engelse, 1 Australische en 1 Amerikaanse Opper-Officier en hun oppassers, doen weten dat ze met 25 Nederlandse oppassers, zich gereed moesten maken voor vertrek naar een koude streek (???). Zonder aarzelen zei ik \u201cgraag\u201d<\/p>\n

Daarna bedacht ik hoe ik mijn moeder hiervan op de hoogte kon stellen. Op het Koningsplein, waar wij dagelijks corvee deden, had ik een Madoerese sate-verkoper gezien.<\/p>\n

De volgende dag slaagde ik er in een kort gesprek met hem te voeren. \u201cBen je wel eens in Oost-Java geweest?\u201d\u00a0 \u201cJa, ik heb daar op een rubberonderneming gewerkt\u201d. \u00a0\u201cZou je iets naar mijn moeder nabij Krikilan willen brengen?\u201d \u00a0\u201cOh ja, ik wil hier toch weg want de mensen hebben geen geld meer om sate te kopen!\u201d<\/p>\n

\u201cIk zal je morgen iets geven waar haar naam op staat. \u00a0Vraag in Krikilan maar naar de onderneming Sidodadi. \u00a0Ik kan je geen geld voor de reis geven maar mijn moeder zal je wel belonen\u201d\u00a0 \u201cWat kan ik haar brengen?\u201d \u201cAls ik morgen in jouw buurt ben zal ik hoesten en dan iets laten vallen\u201d.\u00a0 \u201cGoed, tot morgen\u201d.<\/p>\n

Die avond heb ik op dun papier een briefje aan Moeder geschreven. \u00a0Van m\u2019n Pilot-pen, waarin mijn naam gegraveerd was, heb ik het rubber inktreservoir verwijderd en in de vrijgekomen ruimte het stevig opgerolde briefje gedaan. \u00a0De volgende ochtend kreeg ik, langs de satekraam lopende, een hoestbui en liet de pen vallen. \u00a0Toen ik wat later weer naar de man keek, ging zijn duim omhoog ! Alles was Oke!<\/p>\n

 <\/p>\n

\"DSC_0975\"<\/a><\/p>\n

Ik was als oppasser toegewezen aan de Kolonels W. van Kuilenburg en M.van Dijk.\u00a0 De 28e<\/sup> december 1942 vertrok de \u201cSpecial Party\u201d van Tandjoeng Priok met de Pacific Maru, bestemming Singapore.<\/p>\n

De\u00a0Pacific Maru<\/em><\/strong>\u00a0(ongeveer 4000 ton, soms aangeduid als\u00a0Maru Roku<\/em><\/strong>) vertrok op 28-12-1942 met 350 krijgs\u00adgevan\u00adgenen uit Batavia (10e<\/sup>\u00a0Bataljon-kamp<\/strong>) naar Singapore. Het trans\u00adport van krijgsgevangenen betrof hier o.a. hoge Neder\u00adlandse burgerlijke en militaire autoriteiten met de rang van kolonel en hoger, de zogenaamde\u00a0Special Party<\/strong>\u00a0(47 \u00adofficieren en hun 24 oppassers) Hiertoe behoorden Gouver\u00adneur Generaal\u00a0\u00a0jhr mr A.W.L.Tjarda van Starken\u00adborgh Stachou\u00ad\u00adwer en luitenang-generaal H. ter Poorten; zij werden met personenwagens en vrachtauto’s naar Tandjong Priok gebracht, op de kade van de Stoomvaart Maat\u00adschap\u00adpij Neder\u00adland (zij gingen op 27-12-1942 aan boord). Naast de Special Party waren er nog “gewone” krijgs\u00adgevan\u00adgenen aan boord (die later naar Thailand gingen). Het schip was ver\u00adder volgeladen met Japanse soldaten.<\/p>\n

Op 30-12-1942 kwam het schip aan in Singapore; de krijgs\u00adgevangenen werden overgebracht naar het\u00a0Changi-kamp<\/strong>.<\/p>\n

De\u00a0\u00a0Special Party vertrok uit Singapore naar Japan met de\u00a0Aki Maru 1<\/em><\/strong><\/a>\u00a0<\/em><\/strong>en\u00a0\u00a0werd vervolgens overgebracht naar Formosa met de\u00a0Zankou Maru<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n

\"PacificMaru\"<\/a>

Pacific Maru<\/p><\/div>\n

Onderweg hebben wij \u2018snachts nog een tijdje stil gelegen. \u00a0Waarschijnlijk was een \u201cvijandelijke\u201d onderzeeboot gesignaleerd! \u00a0Wij verbleven 10 dagen in het noordelijk van Singapore gelegen kamp \u201cChangi Jail\u201d. Een voorproefje van wat ons nog te wachten stond?<\/p>\n

\"De<\/a>

De route die werd gevaren met de Hellships met tussenpozen op verschillende locaties<\/p><\/div>\n

Van het eten dat we daar kregen zou zelfs een hond de hongersdood sterven! \u00a0Om de honger te \u201cstillen\u201d gingen wij op mussen-jacht! \u00a0<\/em>Met 4 man, allen \u201cgewapend\u201d met een reep van een auto-binnenband, trokken wij er op uit! De \u201cbuit\u201d, 3 mussen, werd heel zorgvuldig geplukt en gekookt. \u00a0Daarna werd e.e.a. heel eerlijk tussen ons vieren verdeeld, ook het kookwater waarvan elk op z\u2019n beurt een lepel kreeg want de \u201cbouillon\u201d dreef immers boven! \u00a0En gesmuld dat we hebben!<\/p>\n

De Engelsen maakten het erger! \u00a0Onze Japanse kampcommandant werd op zijn rondes door het kamp altijd vergezeld door zijn hondje, een tyakel of wel dashond. \u00a0Na dat hondje gedurende een paar dagen met wat brood naar zich toe gelokt te hebben, gaven ze hem met de hak van een schoen, een tik op zijn kop. \u00a0Wat ze daarna met dat lieve beest gedaan hebben, weet ik niet, behalve dan dat hij snel geconsumeerd werd! Alle pogingen van de Japanse militairen om dat hondje terug te vinden leverden \u00a0tenminste niets op.<\/p>\n

Sommigen van ons waren er toen nog niet zo erg slecht aan toe en in staat om een voetbalwedstrijd te spelen tegen de Engelsen. Ook Z.E. de G.G. bevond zich tussen de toeschouwers.<\/p>\n

Na ons verblijf aldaar gingen we aan boord van het passagiersschip \u201cAki Maru\u201d.<\/p>\n

\"2\"<\/a><\/p>\n

De maaltijden van de krijgsgevangenen, ook die van ons aan boord van de schepen, boden niet veel variatie.<\/p>\n

Drie maal daags, ieder een afgemeten portie rijst (soms gemengd met gort) en wat sajor, d.w.z. een waterig soepje met wat groenten, lobak (Indische ramenas), waloh (pompkin) of iets dergelijks.<\/p>\n

Naar de \u201cbenjo\u201d lopend (toiletten, als je die uitbouwsels zo mag noemen!) kwamen we langs een stapel zakken met uien. \u00a0Wijl ik uit een zak wat uien peuterde liep Brigadier Blackburn langs me. \u201cBe careful!\u201d \u201cYou like them?\u201d \u201cYes I do\u201d \u00a0Ik nam er nog twee en zei \u201csee you later\u201d. \u00a0Terug in het ruim heb ik hem die twee uien gebracht. Hij wist niet hoe gauw hij die verstoppen moest!<\/p>\n

Sergeant Tinus Exmann (een bloedzuivere Amsterdammer!) had zichzelf belast met de verdeling van het \u201cbijgerecht\u201d. \u00a0Geen eenvoudige opgave, vooral niet als je een bucket met gebakken visjes (iets dat we slechts aan boord van dit schip kregen) verdelen moest!<\/p>\n

Hoeveel visjes zouden er in die bucket zijn? \u00a0En die moesten verdeeld worden onder 74 man! De mannen in het kombuis zorgden altijd wel dat een mooi en wat groter visje bovenop kwam te liggen (alleen voor het aanzien?). \u00a0En dat grotere visje kon Speekenbrink als eerste bij Z.E. de G.G. brengen. \u00a0Als de bodem van de \u00a0vis-bucket zichtbaar werd, was het maar al te vaak duidelijk dat er niet voor een ieder een visje meer was!<\/p>\n

Zo moest Tinus eens de twee laatste visjes onder 5 man verdelen! Allen hadden hun koude visje niet de tijd gegund om koud te worden, behalve Z.E.de G.G.!\u00a0 die Tinus gebaarde om bij hem te komen. \u00a0Hij overhandigde zijn visje<\/u> aan Tinus met de woorden\u201d verdeel ook deze vis tussen die heren\u201d. Na veel ge-\u201cja\u201d en ge-\u201cnee\u201d werd overeengekomen dat Tinus de drie visjes eerlijk tussen 7 man (hijzelf inbegrepen) zou verdelen.<\/p>\n

Na de maaltijd merkte Z.E. op \u201cdat stukje vis heeft mij buitengewoon goed gesmaakt\u201d.<\/p>\n

Z.E. Jhr.Mr. Tjarda van Starkenborgh Stachouwer heeft bij herhaling blijk gegeven uit edel hout gesneden te zijn! \u00a0Hij was niet alleen moedig, ook hoog-beschaafd \u00a0hetgeen onderstreept werd door zijn eenvoud en onbaatzuchtigheid!<\/p>\n

Op deze reis was onze legering al even miserabel als aan boord van de Pacific Maru! Wij, de oppassers, lagen vrijwel op de bodem van het schip! \u00a0Gelukkig hadden ze de dek-luiken weggelaten waardoor we wat meer licht en verse (?) lucht kregen. Naarmate wij dichter bij onze bestemming kwamen werden de \u201cthuiskerende\u201d Japanse militairen en ook de (vrouwelijke) leden van een artiesten gezelschap, vriendelijker. Er werd, een paar etages boven ons gezongen, o.a. (met de Hollandse tekst!) het ons bekende \u201cde Kleinste\u201d! \u00a0Als blijk van waardering zong onze Sgt. Ziekenverpleger, van Naerssen, zichzelf met zijn gitaar begeleidend, o.a. een bekend Japans lied. Het regende daarna pakjes sigaretten!<\/p>\n

Het voorbeeld van anderen volgend, naaide ik mijn laatste Nederlands-Indische zilveren gulden, in de zoom van mijn \u201cnette\u201d broek, d.w.z de broek die ik nog maar heel weinig gedragen had. In de achterzak van die broek bewaarde ik ook de zilveren sigarettenkoker die ik indertijd van Jaap gekregen had.<\/p>\n

\"netherlands_east_indies-1-gulden-1840\"<\/a><\/p>\n

\"netherlands_east_indies-1-gulden-1840<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

De volgende ochtend werden wij in diepe prauwen naar Moji (in Japan) vervoerd en kwamen, na een \u201cwandeling door de stad\u201d bij een groot, enkele verdiepingen hoog, op een heuvel gebouwd, betonnen gebouw!<\/p>\n

\"Moji<\/a>

Haven van Modji waar vele krijgsgevangenen naar toe werden gebracht.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Moji<\/a>

Door deze stad Modji op het eiland Kyushu liepen de krijgsgevangenen naar hun eindbestemming<\/p><\/div>\n

Nadat we al de koffers en kisten al die traptreden omhoog hadden gesjouwd, konden we even rusten voor de \u201clunch\u201d. Zowaar een stevige maaltijd, bonen met groenten en ja, geloof het maar, er zat zelfs vlees in! Toen de lege buckets werden opgehaald en de man ons vroeg of we genoeg gegeten hadden, gebaarden we dat het eten goed was en dat we graag nog wat wilden! Laat hij met nog een volle bucket terug komen!<\/p>\n

De volgende ochtend moesten we allen in een groot open bad waarin ook Japanners een bad namen. Het water was gloeiend heet, je kon er amper je tenen in houden!<\/p>\n

Toch trotseerden wij dat en genoten\u00a0 (behalve Z.E. de G.G.) na lange tijd, van die \u201cverfrissing\u201d! Minder prettig vonden wij het toen wij daarna het platte dak opgestuurd werden waar we in gemetselde wasbakken en in de volle gure wind staand, onze kleren moesten wassen! Ik ben desondanks meteen een wasserij begonnen, S.S.Z.Z. (Snel Schoon Zonder Zeep). Ik kreeg genoeg te doen en als iemand zich beklaagde omdat zijn was niet schoon was, was mijn repliek\u00a0 \u201cZonder Zeep kan het echt niet schoner!\u201d In onze schamele kleding hadden wij het daar in die Winter, wel koud. Ook de niet in werking zijnde Centrale Verwarming veranderde daar niets aan! Van Kolonel Kuilenburg kreeg ik een schitterende lange broek! Ik vond hem te mooi om aan te trekken en heb hem vlug in mijn ransel geborgen \u2013 dan had ik tenminste bij onze bevrijding een mooie broek om aan te trekken-!<\/p>\n

Zes dagen later, (veel te vlug!), op 25 januari 1943 gingen wij aan boord van de Zankou Maru en debarkeerden op de 31e in Takao, aan de zuid-westkust van Formosa (nu Taiwan) gelegen.<\/p>\n

\"Haven<\/a>

Haven van Takao Formosa<\/p><\/div>\n

Wij gingen met een trein naar het noorden (Taihoku) en van daar met bussen naar het aan de oostkust liggende Karenko. Die bustocht was onvergetelijk<\/p>\n

\"Formosa<\/a>

Formosa met de kampen die werden gebruikt voor de Special Party<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\"Station<\/a>

Station Taihoku Taiwan<\/p><\/div>\n

Grote delen van de smalle, eenbaans-weg waren uitgegraven uit de steile, recht uit zee noprijzende rotsen, gemiddeld zo\u2019n 80 meter boven zee! Hier en daar werd gestopt en moest de chauffeur telefonisch vragen of hij door kon rijden. Zo niet dan werd er gewacht tot de tegenligger kwam en beide bussen elkaar konden passeren.\u00a0 Aan de zee-zijde werd met open ramen gereden. Keek je door zo\u2019n open raam naar beneden dan zag je meestal de weg niet! Het waren \u201csmal-spoor\u201d-bussen die door hun chauffeurs voortreffelijk bestuurd werden! Diepe ravijnen werden overbrugd door hangbruggen. Steeds mochten slechts drie bussen gelijktijdig zo\u2019n brug op rijden. Ik had het geluk(?) op een gegeven moment in de voorste bus te zitten en kon toen zien hoe die 3 reeds op de brug rijdende bussen, mede door de wind, heen en weer slingerden. Eenmaal zelf op de brug zijnde, voelde je daar niets van!<\/p>\n

Bij het binnenkomen in het Karenko-kamp werd onze bagage geinspecteerd. Koffers, valiezen, randsels e.d., alle\u00a0 inhoud moest open gelegd worden en boeken, schrijfbehoeften, voedingswaren en medicijnen werden geconfisqueerd! Ik stond achter Lt.Gen. ter Poorten en zag kans om, nadat mijn \u201cbezittingen\u201d (heus niet veel!) geinspecteerd waren, zijn zware koffer met medicijnen naar mij toe te trekken, nog voor hij voor \u201cinspectie\u201d aan de beurt was.\u00a0 Toen dit gebeuren achter de rug was heb ik die koffer naar binnen gebracht en hij was blij zijn medicijnen weer te hebben!<\/p>\n

Hieronder\u00a0 tekeningen uit het Karenko-kamp op Formosa\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"Karenko\"<\/a>

Karenko Hoofdgebouw<\/p><\/div>\n

\"download<\/a>

Karenko Geiten hoeden<\/p><\/div>\n

\"download<\/a>

Karenko Wasplaats- Benjo ( Toilet)<\/p><\/div>\n

\"Karenk,<\/a>

Karenko,\u00a0 Generaalskamer Soep-verdeling<\/p><\/div>\n

Veel heeft het niet uitgemaakt want bij een enige dagen later gehouden inspectie, zijn die medicijnen toch nog gevonden en ingepikt!<\/p>\n

N.B. Hij voelde zich zonder zijn medicijnen dood-ongelukkig maar zonder zijn medicijnen knapte hij zienderogen op !<\/p>\n

Vervolgens moesten wij allemaal een stuk ondertekenen waarin we o.a. verklaarden niet te zullen ontvluchten en gehoorzaam te zullen zijn aan de kamp-regels!<\/p>\n

Z.E. de G.G. weigerde het stuk te ondertekenen en werd daarom weggevoerd. Twee dagen later werd hij , na het stuk \u201conder protest en onder dwang\u201d getekend te hebben, weer vrij gelaten! Het was hem duidelijk aan te zien dat zij hem die 2 dagen goed onderhanden hadden genomen!<\/p>\n

In Karenko deelde Z.E. zijn kamer met Lt.Gen. ter Poorten. Zij hadden Sld. Speekenbrink als oppasser. Sporadisch werd wat suiker uitgedeeld, net genoeg om een paar keer van een lekkere kop thee te genieten<\/u>!<\/p>\n

Vanuit camp Karenko Formosa schreef Legercommandant Luitenant Generaal ter Poorten een brief aan zijn dochter in het rode kruis ziekenhuis in Den Haag.<\/p>\n

\"Brief\"<\/a><\/p>\n

Wij oppassers moesten corvee doen in de \u201cgroentetuin\u201d en ook wel eens in het magazijn vanwaar zowel de Japanse als onze keuken bevoorraad werden. Als we een Formosaan als bewaker hadden moest je op je hoede zijn! Met een Japanse bewaker moest je jouw kansen benutten! We hadden foto\u2019s van vrouwen en meisjes verzameld. Liet je die aan een Japanse bewaker zien, dan werd die er doorgaans zodanig door in beslag genomen dat hij zijn eigenlijke taak verzuimde en je betrekkelijk veilig met het een en ander naar onze keuken (rauwe pindaas, zout, gedroogde groenten en vruchten, e.d.) of zelfs onze barak, kon lopen.<\/p>\n

Eens, – we hadden kans gezien om een aardige hoeveelheid bruine suiker \u2018buit te maken\u201d! \u2013 gaven we Speekenbrink een havermout-blik met die suiker voor Z.E. en de Lt.Gen. \u00a0Speekenbrink spoedde zich naar de keuken voor wat kokend water en niet lang daarna presenteerde hij beide heren een heerlijke warme kop thee! Toen Z.E. proefde dat er suiker in de thee zat, vroeg hij of de Jap weer suiker had uitgedeeld, waarop Speekenbrink antwoordde \u201cik denk van wel\u201d. Maar, Z.E. zette zijn kopje op\u00a0 het tafeltje, liep het balcon op en vroeg een ieder die hij tegen kwam of ook hij z\u2019n suiker ontvangen had. Toen hij, na de nodige ontkenningen, er van overtuigd was dat er geen suikerverdeling had plaats gehad, liep hij terug naar zijn kamer, overhandigde zijn kopje thee aan Speekenbrink en zei \u201cgeef dit\u00a0 aan de heren van wie je die suiker gekregen hebt. Zij hebben alle risico\u2019s gelopen en laat hun er dan ook van genieten. Als het zover is dat ik daar behoefte aan heb, doe ik met hun mee! Volgens Speekenbrink had de Lt.Gen. zijn thee snel genuttigd en zag hij met lede ogen de suiker zijn neus voorbij gaan!<\/p>\n

In\u00a0 het kamertje dat Z.E. de G.G. en Lt.Gen. ter Poorten samen deelden hing aan de wand een klein portret van H.M. Koningin Wilhelmina, gedrapeerd met een Nederlandse vlag die zodanig gevouwen was dat alleen de witte strook te zien was. Vele Japanse \u201cbezoekers\u201d was dat niet eens opgevallen totdat een wat nieuwsgieriger officier vroeg wie dat was. \u201cdat is de Koningin van Nederland, Queen Wilhelmina\u201d antwoordde de G.G. \u201cWil jij dat portret verwijderen!\u201d \u201cNee. Ik word als burger in een kamp voor militaire P.O.W.\u2019s gehouden. Daarom zijn regels die voor anderen hier gelden, niet op mij van toepassing. Voor u zijn hier ook andere officieren met hoge rangen geweest en die hebben geen bezwaren gemaakt\u201d. Hij beval Z.E. om in de (militaire) houding te gaan staan hetgeen Z.E. ook weigerde. \u201cEen Nederlands burger straat niet in de houding<\/u>, ik hoef dat zelfs niet voor mijn Koningin te doen!\u201d \u201cMaar hier moet jij dat wel doen!\u201d De man liep op Z.E. af , schopte tegen een voet opdat diens voeten tegen elkaar zouden komen maar … Z.E. ging onmiddellijk weer met de voeten van elkaar staan!<\/p>\n

Dit herhaalde zich enige malen waarna die officier het kennelijk op gaf en met een hartgrondige vloek(?) dat kamertje verliet.<\/p>\n

Z.E. heeft er nog wel een tijd pijnlijke voeten aan overgehouden!<\/p>\n

Op een dag dat ik in de tuin liep, wenkte Brig. Blackburn<\/p>\n

\"Brigadier<\/a>

Brigadier
Arthur Seaforth Blackburn<\/p><\/div>\n

mij bij hem te komen en \u00a0zei \u201cI know you are Dutch but I noticed you are different. Where do you come from?\u201d Nadat ik hem verteld had dat ik uit Nederlandse ouders in Indie geboren en daar ook opgegroeid was, bleek hij heel erg geinteresseerd te zijn in\u00a0 \u201choe wij als minderheid leefden tussen een overwegend Islamitische bevolking\u201d. Gedurende zijn verblijf op Java was het hem opgevallen dat er een uitstekende verhouding tussen beiden was ondanks de grote meerderheid van \u201cthose natives\u201d.<\/p>\n

Wij hebben over dit onderwerp nog vele gesprekken gevoerd maar steeds bleef hij aandringen \u201cwhen the war is over, you better come to Australia! If necessary I\u2019ll look after you!\u201d<\/p>\n

Ik vroeg Z.E. de G.G. eens, enigszins schoorvoetend, of hij genegen was om mijn sigarettenkoker van zijn handtekening te voorzien. \u201cAls ik u daarmee een genoegen doe wil ik dat graag doen, echter op voorwaarde dat u daarna niet meer gaat roken dan u nu doet.\u201d<\/p>\n

Na zijn handtekening geschreven te hebben vroeg hij \u201cwat gaat u nu doen om te voorkomen dat mijn handtekening weer wordt uitgeveegd?\u201d \u201cIk denk dat ik voorlopig niet roken zal\u201d. \u00a0Lachend overhandigde hij mij de koker.<\/p>\n

Een Engelse orderly stond in het kamp bekend om zijn graveerkunst. Toen ik hem vroeg om die handtekening in mij sigarettenkoker te graveren, weigerde hij aanvankelijk omdat hij vreesde dat het materiaal waarvan zijn graveerstift gemaakt was, niet hard genoeg was om er mee in die zilverlegering te graveren. Na enig aandringen beloofde hij het te proberen. \u00a0De volgende dag gaf hij mij de koker terug … met de keurig ingegraveerde handtekening! Het kostte mij wel wat meer.<\/p>\n

Toen ik daarna Z.E. mijn sigarettenkoker met gravure liet zien,\u00a0 zei hij \u201cu bent wel de enige die iets dergelijks kan tonen\u201d.<\/p>\n

In maart \u201943 werden Rode Kruis-voedselpakketten aangevoerd en in het magazijn opgeslagen. We moesten nog\u00a0 3 weken wachten op een uitdeling er van! Toen we dan eindelijk ieder een pakket gekregen hadden begon een levendige ruilhandel! Het merendeel van de Amerikanen zijn ware zoetekauwen want zij ruilden hun vleeswaren graag in voor zoetigheid!<\/p>\n

Wij begrepen wel dat een volgende\u00a0 vestrekking lang op zich kon laten wachten en Schubert en ik deelden de inhoud van ieder pakje en blikje om er maar zo lang mogelijk over te kunnen doen!<\/p>\n

Zoals zo vaak tevoren, deed ook nu weer een gerucht de ronde. \u201c De Amerikanen zouden een aanval op Formosa voorbereiden!\u201d\u00a0 Wishful thinking<\/em>?\u00a0 Er werd gefluisterd over ophande zijnde overplaatsingen.<\/p>\n

Hoe het ook zij, een paar dagen nadat ik op 2 mei mijn Vader\u2019s geboorte dag had herdacht, werden na een ochtend-Tengko 30 man uitgepikt en die kregen opdracht zich voor vertrek gereed te maken! Helaas hoorde ik daar ook bij! Met Baier, van Delden, Bijkerk, Schubert en 25 Amerikanen ging ik op transport naar het Heito-kamp! Kolonel Kuilenburg kwam al vroeg die mooie broek terug vragen.<\/p>\n

Dit kamp, bestaande uit 2 x 3 in elkaars verlengde gebouwde lange, van bamboe opgetrokken barakken, was gelegen nabij een zandvlakte, eigenlijk een ingedroogde rivierbedding. Apart stonden 3 kleinere bouwsels, de keuken,\u00a0 een magazijn en de \u201cziekenboeg\u201d. Tegenover dit \u201cslaven-gedeelte\u201d was het bewakers-gedeelte. De dakbedekking was van stro, de vloeren van leem.<\/p>\n

Het scheen dat een ieder te lui was of dat gereedschap ontbrak om de gaten in de vloer te dichten! Het was er in ieder geval ongemakkelijk\u00a0 lopen, vooral als je in het donker haast had om de \u201cbenjo\u201d te bereiken!<\/p>\n

Aan weerszijden van een breede gang waarin tafels met aangebouwde banken stonden, waren van planken gemaakte, aaneengesloten slaapplaatsen.<\/p>\n

Niet lang na ons, arriveerde ook een aantal, door de Jap opgepikte drenkelingen van een door de Amerikanen tot zinken gebracht Japans schip.<\/p>\n

Onder de geredde krijgsgevangenen die zich aan boord van dat schip bevonden, waren twee Nederlanders, Dinsbach en Koos Abels die onmiddellijk een plaatsje bij ons groepje van 5 vonden.<\/p>\n

Voor de \u201clunch\u201d, stonden wij voor de keuken in de rij en \u00a0Koos stond voor mij. \u00a0Toen hij aan de beurt was, zag de Amerikaan, belast met het uitdelen van de \u201csoep\u201d,\u00a0 Koos\u2019 zwarte handen. \u00a0Ik vermoed dat Koos een Zuid-Afrikaanse moeder had. \u00a0Die Amerikaan keek hem aan en zei \u201cGet to the back you black bastard!\u201d \u00a0Koos, een timide jongen, wilde al weg gaan toen ik zei \u201cwacht even!\u201d en die Amerikaan de scheplepel uit handen nemende, zei ik \u201c if you don\u2019t like to serve him, I will do it\u201d. \u00a0Ik gaf Koos zijn soep \u201c this is one\u201d, nam toen nog een schep en zei \u201cthis is two\u201d, gelijkertijd die schep in de nek van die Amerikaan gietend!<\/p>\n

De rel was kort en hevig en ik hield er vijanden maar ook vrienden aan over! \u00a0De Australiers die toch al niet zo op de Amerikanen gesteld waren hadden tijdens de rel mijn partij gekozen, waarschijnlijk ook omdat de man die voor Koos stond, een Australier was die alles van nabij had mee gemaakt!<\/p>\n

Nadien kwam Koos, die al gauw door de Jap belast werd met karweitjes in het Jappen-kwartier, vaak bij me met iets eetbaars dat hij op de kop had weten te tikken. Zo kwam hij mij zelfs \u2018snachts af en toe wekken voor een gekookt eitje! \u00a0Zij hadden hem belast met het rapen van de eieren uit het kippenhok. \u00a0Hij moest dan een aantal ervan boven op de stomende rijst koken, daarvan een aantal gekookte eieren bij de wacht brengen en de rest was voor de andere manschappen. \u00a0Niemand die op de aantallen lette. \u00a0En zo kon hij, op weg naar de wacht zijnde, er af en toe eentje \u201cop zij leggen\u201d.<\/p>\n

Als ik een eitje verorberd had nam hij zorgvuldig alle doppen mee want als de Jap in onze barak een eierdop zou vinden zouden ze hem daar onmiddellijk van verdenken en beschuldigen!<\/p>\n

Met de kampcommandant -Tomaki- viel nog wel te praten, maar onder onze \u201copzichters\u201d bevond zich een Formosaan, Harold Loyd zoals hij vanwege zijn strohoed genoemd werd. \u00a0Hij was een ware beul, kon heel vriendelijk tegen je zijn om je een tel later, zonder enige reden, de ziekenboeg in te slaan! \u00a0Helaas heb ik dat tot drie maal toe, moeten ervaren!<\/p>\n

Op het werk was het een sport om de opzichters te bedonderen! \u00a0Wij werkten in groepen van 5, kregen een taak opgelegd en was je klaar dan mocht je verder luieren tot het tijd was om naar het kamp terug te keren. \u00a0Voor diegenen die het eerste klaar waren wachtte bovendien bij het avondeten een (extra) gekookte \u201csweet potato\u201d!<\/p>\n

De sterkste Amerikanen groepten bijeen, renden op het werk gekomen vooruit om de beste plaatsen te kiezen en waren altijd als eerste klaar.<\/p>\n

Dit wekte de weerzin van hun mede-kampgenoten maar de Jap waardeerde het! \u00a0Zij bewezen immers dat wij tot meer in staat waren! \u00a0Moesten wij in het begin \u2018smorgens 2 en \u2018smiddags 1 grote goederen wagon met stenen vullen, dit aantal werd dank zij die Amerikanen, zoetjes aan opgeschroefd tot respectievelijk 5 en 3! \u00a0Een onmenselijk taak voor velen! \u00a0Als de stenen schaarser werden, werden de rails verplaatst. Abels, Baier en Dinsbach vulden de punkies (van bamboe gevlochten draagmandjes) met stenen \u2013 die zij tussen het zand moesten uitgraven \u2013 en Schubert en ik droegen die dan over een plank de wagon in. \u00a0Ieder zocht de stenen zo dicht mogelijk bij de wagon waardoor het daar steeds lager werd en de plank dus steeds steiler!<\/p>\n

Omdat wij, als het niet te hard regende, door moesten werken, hebben Schubert en ik op een dan natte en zanderige plank, menige smak gemaakt!<\/p>\n

Er kwam verandering in ons werk. \u00a0Geen stenen sjouwen meer naar een wagon, maar er lange, hoge heuvels van maken! \u00a0Het vullen van wagons werd in vervolg door andere slaven gedaan. \u00a0Er stonden bekistingen met een inhoud van ruim \u00bd\u00a0 m3. \u00a0Iedere groep van 5 moest zo\u2019n kist met stenen vullen, de bekisting omhoog tillen en verplaatsen nadat de \u201chanchou\u201d (opzichter) op een registratiekaartje een streepje had gezet.<\/p>\n

Er stond je wat te wachten als je op het eind van de dag niet voldoende streepjes vergaard had! \u00a0Haha, ik was nog in het bezit van een potlood-stomje en zo\u2019n streepje kon ik ook wel zetten! \u00a0Niet alleen wij vergaarden nadien iedere dag voldoende streepjes, ook zwakke ploegen naast ons deed ik er een genoegen mee.<\/p>\n

Naarmate zo\u2019n heuvel hoger werd, werd ook het beklimmen er van over losse stenen, steeds moeilijker. \u00a0We vroegen de Jap daarom om bamboes waartussen we twee punkies tegenover elkaar konden binden, \u201cdan konden we veel meer stenen in een loop verplaatsen\u201d!<\/p>\n

\u201cGoed idee\u201d vonden ze dat! En we leverden steeds meer kisten maar die heuvel werd slechts langzaam hoger! \u00a0Ons foefje was om die hoog opgeladen stretcher in z\u2019n geheel boven op die bekisting te zetten, de hanchou \u2013 die nooit van z\u2019n plaats kwam \u2013 te roepen en te gebaren dat de kist vol was en wijl een van ons het volgende streepje haalde, snel de stretcher om te kiepen!\u00a0\u00a0 Op een dag kwam een Ausie naar me toe en zei \u201cbe careful, Ginger is working near you!\u201d<\/p>\n

Ginger was een roodharige Engelse jongen die er voor bekend stond dat hij allerlei gebeurtenissen uit het kamp, doorgaf aan de Jap! \u00a0Die avond liep ik hem \u201cper ongeluk\u201d tegen het lijf.\u00a0 \u201cGinger, tell me, what have you done?\u201d \u201cWhat do you mean?\u201d \u201cWell, I am told there are 10 men who will make certain that you will never get home alive!\u201d \u00a0\u201cWho are those men?\u201d \u00a0\u201cI don\u2019t know, that\u2019s all I was told\u201d, waarna ik weer verder ben gelopen.<\/p>\n

Het was zeker ook de Jap opgevallen dat die heuvel maar zo langzaam hoger werd! De hanchous maakten nog wel dezelfde figuurtjes maar nu in kleur, rood en blauw! Soms 2 in rood, 1 blauw,2 rood, dan 1 rood, 3 blauw, 1 rood. We hebben die eerste dag hard moeten werken! \u00a0Maar, geen nood!<\/p>\n

In Karenko had ik in het magazijn een stompje van een rood\/blauw potlood op de grond zien liggen en .. ja kunt nooit weten!.. in m\u2019n zak gestopt. \u00a0Alles had voor een krijgsgevangene immers waarde! \u00a0Bij thuiskomst gauw in m\u2019n ransel gezocht en ja hoor! \u00a0Ik had het nog! \u00a0Toch moest ik extra voorzichtig zijn! \u00a0Waarom was Ginger zo dicht bij ons gaan werken? Was dat in opdracht van de Jap of toeval?<\/p>\n

Ik besloot het potloodje niet weer mee naar het kamp te nemen maar op het werk achter te laten. \u00a0Na het werk liet ik het onder de bekisting achter, onze kist was de 4e<\/sup> van rechts, dus morgen moest ik zorgen als eerste bij die kist te zijn! \u00a0Geluk was met ons want ik heb nog heel lang plezier van dat potloodje gehad.<\/p>\n

We werkten samen met drie andere ploegen. \u00a0Als een van hun een streepje had gehaald, ging zijn duim omhoog voor een rood en omlaag voor een blauw streepje (of omgekeerd, dat weet ik zo precies niet meer) \u00a0Tot een Jap bij onze kist ging zitten en ons de hele dag in de gaten hield! \u00a0Het was die dag hard werken maar we hebben ons aantal streepjes gehaald! \u00a0En.. ik was m\u2019n potloodje kwijt! \u00a0Toen de eerste kist vol was en we die moesten verplaatsen, werd dat potloodje onder de stenen bedolven! \u00a0Toch vertrouwde de Jap mij waarschijnlijk niet want ik kreeg een heel andere baan! \u00a0Ik werd\u00a0 \u201chanchou kusa kari\u201d, leider van de grassnijders- ploeg van 10 man, Schubert, ik en 8 Engelsen.<\/p>\n

Wij moesten gras snijden in de niet ver van het kamp gelegen bananentuinen en dat in jute zakken samengeperste gras naar de achter in het Jappen-kwartier gelegen stallen voor 2 koeien en 4 karbouwen brengen. \u00a0Hoewel ik in het begin enig argwaan koesterde tegen die Engelsen, zeker vanwege de reputatie van Ginger, bleken zij best te vertrouwen.<\/p>\n

Onze vaste Formosaanse bewaker had een vriendinnetje , de dochter van een van de \u00a0eigenaren van die bananen-plantages.\u00a0 Als hij ons naar ons \u00a0\u201cwerkterrein\u201d gebracht had, gaf hij mij opdracht om daar niet weg te gaan! \u00a0Pas als het tijd werd om weer naar \u201chuis\u201d te gaan, zagen we hem weer! \u00a0Ik vroeg die Engelsen of zij wat extra te eten wilden hebben. Wie zou dat in die tijd niet willen?! \u00a0We zochten een bijna rijpe bananentros, groeven een gat en begroeven die tros. \u00a0Drie dagen later zochten we de plaats op waar we die tros begraven hadden en we hebben allen van goed rijpe bananen genoten! Omdat we terug moesten naar een plaats waar we het gras al hadden weggesneden, gingen we daarna dagelijks naar de plaats waar we meenden dat we drie dagen later zouden moeten \u201cwerken\u201d en begroeven daar een tros. \u00a0Het moeilijkste was die plaats later weer terug te vinden! \u00a0Zoveelste rij, zoveelste groep bananenbomen! \u00a0Het is gelukkig niet vaak gebeurd dat we een begraven tros niet terug konden vinden!<\/p>\n

De bewaking van ons kamp werd versterkt met de komst van een Japanse Sergeant Majoor. \u00a0Hij was vriendelijk en minder ruw dan wij van de Jappen gewend waren. Al gauw veranderde de houding en het optreden van de andere bawakers! \u00a0Hij verraste ons door tijdens een ochtend-appel in perfect Nederlands aan Schubert te vragen waar hij vandaan kwam.<\/p>\n

Het was duidelijk dat zijn functie hem niet toeliet om langer met Schubert te praten. Maar…, die avond maakte hij een inspectie-ronde en bleef een tijdje bij ons zitten! Hij gaf Schubert een aantal pakjes sigaretten \u2013 van een duurder merk \u2013 met de opdracht om die onder ons KNIL-ers<\/u> te verdelen. \u00a0Gevraagd waar hij zijn Nederlands geleerd had, vertelde hij dat zijn vader voorheen in Grissee een kapperszaak had en dat, kort nadat hij in Soerabaia zijn MULO-opleiding voltooid had, zijn vader \u201cvan hogerhand\u201d (?) opdracht kreeg om naar Japan terug te keren. \u00a0Na aankomst werd zijn vader op een scheepswerf tewerk gesteld en werd hijzelf voor militaire dienst opgeroepen. \u00a0Zijn schoolopleiding heeft hij verzwegen omdat hij beslist niet als tolk dienst wilde doen! \u00a0Gevraagd waar wij het meest een hekel aan hadden zeiden wij \u201caan de slechte en onvoldoende voeding en het afgeranseld worden!\u201d \u00a0\u201cOok ik heb aan dat laatste een hekel maar dat is inherent aan het Japanse leger!\u201d \u00a0Ja, maar van Harold Loyd (hij begreep direct wie wij bedoelden) krijg je vaak zonder enige aanleiding, een aframmeling en als hij jou tegen de grond geslagen heeft mag je ook nog op een paar schoppen in jouw buik en\/of jouw rug rekenen!<\/p>\n

Helaas, vele goede zaken zijn maar van korte duur! \u00a0Ook deze goede Jap<\/u> bleef niet lang want na een tweede bezoek hebben we hem nog maar een paar keer gezien. \u00a0Ik vrees voor hem, dat ze hem niet meer met bewaking van kampen hebben belast.<\/p>\n

Op een middag werden we opgeschrikt door een daverend geluid !<\/strong><\/p>\n

Enige Amerikaanse P.38 jagers\/verkenners<\/strong> waren vermoedelijk van zeer grote hoogte (er had geen luchtalarm geklonken!), met afgezette motoren, recht op het kamp af gedoken en hadden op geringe hoogte, vlak voor het optrekken, de motoren weer aangezet! \u00a0De volgende ochtend moesten wij bebladerde bamboetakken en pisangblaren op de daken gooien, ter camouflage!<\/p>\n

Onze Engelse kampleider heeft daartegen bij de Jap geprotesteerd, zeggende dat plaatsen waar krijgsgevangenen werden vastgehouden, niet mochten worden gecamoufleerd, eerder duidelijk kenbaar moesten zijn.<\/p>\n

\u2019t Hielp niet en .. de gevolgen bleven niet uit! De volgende ochtend, het was 7 februari 1945,\u00a0 marcheerden wij net het kamp uit toen het luchtalarm ging!<\/p>\n

Onze bewaker, die duidelijk zijn afspraak met zijn meisje niet wilde missen, spoorde ons aan om door te lopen! \u00a0Tot ons en zijn geluk! \u00a0Weldra klonk het zware geronk van hoog overvliegende bommenwerpers. \u00a0Achterom naar boven kijkend zagen we zwarte stepen uit de wolken omlaag komen. \u00a0Het waren rekken met ieder vijf \u00a025 Kg. Anti-Personal bommen!<\/p>\n

Als een regen kwamen die op ons kamp terecht. \u00a0Die bommen vielen onder het neerkomen, stuk voor stuk uit hun rek dat door een aantal vinnen meer luchtweerstand ondervond. \u00a0Wij konden zien dat de poort, de schildwacht en het wachthuis getroffen werden! \u00a0Onze bewaker vond het raadzamer om weer terug te keren.<\/p>\n

Wat we toen te zien kregen zou je haast de moed doen verliezen! \u00a0Gelukkig ontploften die bommen al bij de minste aanraking zoals met electrische bedrading, het dak e.d. \u00a0Er waren echter ook die door het strodak waren gevallen en op een tafel, slaapplaats e.d. explodeerden. \u00a0Schubert die zich niet goed voelde en daarom die dag \u201cthuis\u201d was gebleven, was met zijn houten sloffen aan, plat op de grond gaan liggen. \u00a0Een vrij lange scherf zat deels in zijn slof en deels in zijn hiel! \u00a0Ook de ziekenboeg had de nodige treffers te verwerken gehad!<\/p>\n

In totaal vielen onder de krijgsgevangenen 22 doden en\u00a0 ruim 60 gewonden. \u00a0Ook 7 Jappen overleefden het niet! \u00a0Gelukkig was maar 1 koe getroffen en moesten we de volgende ochtend weer gras snijden. \u00a0Die koe werd meteen geslacht maar van het vlees hebben wij niets gezien! \u00a0Zij die door het bombardement gedood waren, werden met een tikartje om het zwaarst getroffen deel van het lichaam, op elkaar in een spoorwegwagon gegooid en afgevoerd. \u00a0De gewonden werden zo goed en zo kwaad als het ging, in de Ziekenboeg verpleegd. \u00a0De Jap weigerde om medische assistentie te verlenen, zelfs verband-materiaal werd niet verstrekt!<\/p>\n

Om toch maar iets te hebben om vooral de vliegen weg te houden, werden ongedesinfecteerde beddelakens in repen gescheurd! \u00a0Van de gewonden is later nog (ook in het Taihoku-canp ) een aantal overleden. \u00a0Mijn vriend, Bill Nunn, had een scherf in z\u2019n borst die ook in zijn long zat. \u00a0Hij mocht zich totaal niet verroeren!<\/p>\n

Kennelijk was dat bombardement de mensen in de omgeving niet ontgaan. \u00a0Een jonge man die in een bananen-plantage woonde, bracht ons wat suiker, eieren en een klein (al geslacht) varkentje en gebaarde dat dat voor de slachtoffers was !<\/p>\n

Na dat eerste contact volgden er meer, oogluikend door onze Formosaanse bewaker toegestaan! \u00a0In de regel liep ik na binnenkomst in het kamp, zo gauw mogelijk met onze smokkelwaar naar onze keuken. \u00a0\u2018sAvonds bezocht ik Bill Nunn en voerde hem een ei, wat thee met suiker e.d. \u00a0Het heeft niet mogen baten! \u00a0Bill is na een hevige hoestbui toch bezweken.<\/p>\n

Onze vriend in de bananen-plantage, \u00a0Nok noemden wij hem, vroeg of wij kleren voor hem hadden.\u00a0 Ik had echt niets om weg te doen, maar zou Collingsworth mij er aan kunnen helpen? \u00a0Collingsworth was onze Amerikaanse verpleger, een grote man met een misvormde arm en hand. \u00a0Immers waren de nalatenschappen van de slachtoffers van het bombardement naar de\u00a0 ziekenboeg gegaan!<\/p>\n

Hij had inderdaad het een en ander in voorraad en was genegen wat af te staan mits ik een deel van wat ik er voor kreeg, aan de ziekenboeg zou afstaan. \u00a0En zo ging ik de volgende ochtend met mijn goenizak\u00a0 waarin een netjes opgevouwen Engels leger-overhemd zat, over de arm, de poort uit! \u00a0Nok was er heel blij mee en zo begon een\u00a0 regelmatig handeltje.\u00a0 Toen ik een keer met lunchtijd thuis kwam had ik een zak met ongeveer 14 Kg. zout bij me. \u00a0Omdat bij de keuken iets gedaan werd en een paar Jappen daar toezicht op hielden, besloot ik die zak zolang achter mijn ransel, boven mijn slaapplaats te bewaren. \u00a0Ik zou hem tegen de avond wel naar de keuken brengen! \u00a0Na de lunch gingen wij er weer op uit.<\/p>\n

Die middag zagen wij Nok niet, niets ongewoons! \u00a0Bij terugkomst in het kamp werd de inhoud van onze goenizakken geinspecteerd. \u00a0Vreemd, want dat was niet eerder gedaan!<\/p>\n

Ik werd niet lang in het ongewisse gelaten want ik werd hardhandig naar een vertrek gebracht waar ik opgewacht werd door een aantal Japanse militairen. \u00a0Dat waren: een officier die achter een bureau zat, een naast hem staande tolk en 3 onderofficieren, waarvan de Sergeant Majoor mij bij de deur had opgewacht.\u00a0 Hard-handig Greep hij mij bij mijn arm en duwde mij voor het bureau! \u00a0De man achter het bureau (Mr.X.) zei wat, hetgeen vertolkt werd als \u201cMr.X. vraagt of je van de Japanners genoeg te eten krijgt\u201d. Ik antwoordde \u201cI would be a liar if I say yes\u201d. \u00a0Mr.X. toverde van achter het bureau mijn<\/em> zak met zout en zette die voor zich op het bureau.\u00a0 Volgens de tolk zei hij toen \u201cJij houdt veel van zout ! Hoe ben je hier aan gekomen?\u201d<\/p>\n

Het flitste door m\u2019n gedachten \u201cniet van Nok! \u00a0Bekennen zou diens en ook mijn dood betekenen – denk aan Pardoen in Perak! -, wellicht ook van Collingworth en wie weet, misschien ook van ons keuken-personeel en van onze Formosaanse corvee-begeleider! \u00a0Waarom hadden wij Nok die middag niet gezien? \u00a0Zouden ze hem op het bezit van de krijgsgevangenen-kleren betrapt hebben? \u00a0Hoe zou hij het bezit er van verklaardf hebben?<\/p>\n

Dood gemodereerd antwoordde ik \u201cdat heb ik nog van Karenko\u201d.\u00a0 \u201cJe liegt! Toen jullie hier kwamen is jullie luggage checked and that salt would have been taken off you!\u201d<\/em>\u00a0\u00a0 \u201cWell, I don\u2019t know, may be they did not see it or they let me keep it!\u201d\u00a0 \u201cYou are a liar!\u201d\u00a0 \u201cWhy should I ?\u201d Die vent achter dat bureau bleef sputteren en werd zelfs heel erg kwaad omdat ik bleef volhouden dat ik dat zout nog uit Karenko had!<\/p>\n

 <\/p>\n

Die nacht moest ik in de Eso doorbrengen. \u00a0Een hok van zo\u2019n 2 \u00bd x 2 \u00bd m. maar zo laag dat ik niet kon zitten! Ik was er niet alleen.\u00a0 Omdat het er donker was, kon ik de anderen niet goed zien. \u00a0Van slapen is die nacht niet veel gekomen, gedachten aan Pardoen bleven mij bezig en wakker houden! \u00a0Ik bleef mij afvragen zouden zij die kleren bij Nok gevonden hebben? \u00a0Zou ook hij gearresteerd zijn? \u00a0Zal hij bekennen? Zal een confrontatie plaats vinden?<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Ik had er vrede mee dat ik de weg zou volgen die Pardoen zovelen was voorgegaan, met dit verschil dat ik een pikhouweel beslist niet alleen zou gebruiken om er een gat in de aarde mee te graven maar ook om er mee een gat in een Jap te slaan! \u00a0\u00a0Mijn besluit stond vast! Ik had dat zout nog uit Karenko !!<\/p>\n

Vroeg in de ochtend werd mijn (verbasterde) naam afgeroepen, mijn \u201contbijt\u201d door een luikje naar binnen geschoven en door mijn mede-celgenoten aan mij doorgegeven. \u00a0De man naast mij keek er naar, trok een vies gezicht en zei iets tegen mij. \u00a0Nadat ik gezegd had \u201c I do not understand you\u201d, gebaarde hij, op mijn rijst met veel zout <\/u>wijzend, dat niet te eten! \u00a0Die ochtend en ook daarna, werd het bewijs geleverd dat mensen van verschillende nationaliteit en opvoeding, collegiaal kunnen zijn wanneer ze in het zelfde bootje varen! \u00a0Als ik het wel heb, deelde ik de cel met 4 Formosanen en 2 Japanners, allen burgers, althans in burger-kleding. \u00a0Het was er een heel gedoe als je voor jouw behoefte in die ene hoek bij de \u201cbenjo\u201d moest zijn!<\/p>\n

Ieder bleef er na, in die buurt tot de komst van een ander hem noopte wat op te schuiven. \u00a0Na wat voor mij onverstaanbaars, gezegd te hebben, gebaarde mijn buurman mij, mijn thee te proeven. \u00a0Toen ik, als antwoord op zijn vragende blik, mijn neus op trok, gebaarde hij mij om te wachten, pakte mijn kommetje met zout\/rijst en de mok met zout\/theewater en gaf die door in de richting\u00a0 van de \u201cbenjo\u201d, het gat in de vloer daar in die andere hoek! \u00a0Op de weg terug zag ik dat alle 6 celgenoten iets van hun rijst en thee in respectievelijk mijn kommetje en mok deden en dat, ondanks dat ook zij maar weinig te eten kregen! \u00a0Toen ik bij het aannemen er van zei \u201cArigato gosaimas\u201d gingen hun kommetjes omhoog! \u00a0Betekende dat \u201ceet smakelijk\u201d of \u201cniets te danken!\u201d?<\/p>\n

Die dag werd mijn verhoor voortgezet. \u00a0Het duurde maar kort. \u00a0Nadat Mr.X. zijn tirade had beeindigd, waarbij hij met een gestrekte vinger langs zijn keel streek(!), hetgeen vertolkt werd\u00a0 als \u201cIf you do not tell the truth, you will be sentenced to death!\u201d (ik dacht zou het enig verschil uitmaken?!<\/em>) werd ik weer naar mijn cel gebracht. \u00a0Wilde Mr.X. mij de tijd geven om over die bedreiging na te denken? \u00a0Door mijn celgenoten werd ik verwelkomd. \u00a0Ik had het gevoel dat mijn terugkeer hun verwonderde! \u00a0Ik miste ook 2 van hun maar in de loop van de dag kwam daar een ander voor in de plaats!\u00a0 Enige dagen gebeurde er niets, behalve dan dat ik 3 maal daags zout met rijst en zoute thee kreeg, hetgeen (haast vanzelf sprekend) ook steeds weer in de \u201cbenjo\u201d verdween en omgeruild werd voor rijst en thee!<\/p>\n

De volgende keer dat ik weer verhoord werd, kreeg ik te horen dat dit mijn laatste kans was want Mr.X. zou die dag \u201cpass his judgement!\u201d \u00a0Toen Mr.X. weer dat gebaar met zijn vinger langs z\u2019n keel gemaakt had, gaf ik als antwoord \u201cyou force me to lie so I must admit, he gave me the salt!<\/u> en wees daarbij naar de Sergeant Majoor. \u00a0Deze scheen in de duivel te veranderen! \u00a0\u201cNanikah?\u201d \u00a0Hij gaf mij opdracht om 100 keer voorligsteun\/opdrukken te doen!\u00a0 Al na zo\u2019n 20 keer had ik geen fut meer en toen ik op het punt stond om mij, met een laatste krachtsinspanning, weer omhoog te drukken en dus vrijwel geen lucht meer in mijn longen had, sprong dat zware beest met zijn beide laarzen aan, op mijn rug!<\/p>\n

Mijn longen sloegen dicht, ik kon geen adem halen en dreigde te stikken.Wijl een van de andere onderofficieren mij aan een arm omhoog trok en mij een harde klap in m\u2019n gezicht gaf, stond dat beest, met de armen over de borst gekruist, glunderend naar mij te kijken! \u00a0De held!!<\/p>\n

Geschrokken door die harde klap in m\u2019n gezicht, kon ik weer adem halen! \u00a0Nadat ik weer op adem was gekomen, wat gepaard ging met een hevige pijn in mijn rug, kwam weer de vraag \u201cwil je nu bekennen?\u201d en volgde weer mijn antwoord \u201cyes, he gave me the salt!\u201d waarbij ik weer naar dat beest wees.<\/p>\n

Met een hartgrondig \u201cBakaero!\u201d wees Mr.X. naar de deur en werd ik naar mijn cel terug gevoerd, met veel gepor in mijn rug! \u00a0Laat in de middag werd ik na 9 dagen \u201cEso\u201d, weer naar het kamp terug gebracht.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dat gebeuren loopt als een rode draad door mijn verdere leven! \u00a0Doorlopend, soms in mindere mate, bij tijd en wijle in ergere mate, heb ik het gevoel alsof iemand mij met iets in mijn rug drukt. \u00a0Altijd op dezelfde plaats. \u00a0Ik kan sindsdien mijn rug ook niet, zoals voorheen, krommen.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kort daarop, dat zal in begin maart 1945 geweest zijn, werden alle kampbewoners op transport gezet. Ik ging met een groep naar Taihoku, waar nog 6 gewonden van het bombardement bezweken zijn. \u00a0Reins Bijkerk \u00a0en Koos Abels gingen naar een andere bestemming. \u00a0Deze verhuizing hield mogelijk verband met de toenemende bombardementen van de haven van Heito.<\/p>\n

Het werd een verblijf\u00a0 van ongeveer drie maanden, gedurende welke tijd vooral de havenplaats Keelung het zwaar te verduren kreeg van de bombardementen (Taihoku in mindere mate).<\/p>\n

Ik \u201cmocht\u201d met een groep van ongeveer 100 man, een \u201cwandeltocht\u201d van zo\u2019n 12 Km. maken. \u00a0Eerst over een effen weg, langs Formosaanse kampongs en tenslotte over een glibberig voetpad een heuvel op!<\/p>\n

Halverwege werden we ondergebracht in een oude school van waaruit wij de volgende ochtend verder die heuvel op moesten lopen. \u00a0Zo kort na mijn Eso-dieet en -ervaringen, de nog slechtere voeding in Taihoku en ook met mijn door Beri-beri gezollen voeten en enkels, was deze tocht voor mij een hele opgave!<\/p>\n

 <\/p>\n

Ik heb altijd gedacht dat de hel niet hier op aard is maar, ik heb me vergist! De hel was daar op die heuvel en daar waren ook meerdere duivels! \u00a0Allen in Japanse Leger-uniformen!\u00a0\u00a0 Des duivels voorman gunde ons niet de tijd om op adem te komen maar staande moesten wij aanhoren wat hij ons via zijn tolk liet weten!<\/p>\n

\u201cWij waren thans helemaal vrij mits wij op die heuvel bleven! \u00a0Hij die zich buiten die heuvel zou begeven zou streng gestraft worden! \u00a0Een deel van ons zou voor onze behuizing moeten zorgen. \u00a0Bouwmateriaal (dennebomen en glaggah, \u00a0een hoog groeiend soort riet ) was in ruime mate voorhanden! \u00a0De overigen zouden voor onze voeding moeten zorgen en o.a. knolgewassen, mais en groenten moeten verbouwen. \u00a0Wij zouden nog gedurende 3 maanden ons eten verstrekt krijgen, daarna moesten wij \u00a0\u00a0\u201cselfsupporting\u201d zijn!.<\/p>\n

Als het \u2018snachts geregend had was het werken haast ondoenlijk maar die duivels sloegen er op los als je niet hard genoeg naar hun zin werkte! De nachten konden\u00a0 goed koud zijn! Als het overdag regende moest je de rest van de dag\u00a0 in natte kleren lopen voor zover je nog iets had om aan te trekken!<\/p>\n

Het met 4 zwaar ondervoedde mannen van ongelijke lengte, versjouwen van zo\u2019n 4 meter lange dennestammen, over een heel oneffen terrein, was een onmenselijk karwei! \u00a0En toch wilden die duivels steeds weer dat alles sneller ging!<\/p>\n

Toen op 1 juli het eerste bouwsel\u00a0 klaar was, konden wij daar in trekken en hoefden niet meer dagelijks heen en weer naar de school te lopen.<\/p>\n

De volgende dag kregen wij versterking van 50 man uit Taihoku. \u00a0Inmiddels steeg het aantal zieken gestadig en dat zij op \u00bd rantsoen (van amper niets!) gezet werden was niet hoopgevend voor hun herstel! \u00a0Ik kreeg steeds meer last van mijn rug, \u2013 blijvend aandenken aan mijn \u201cEso\u201d-tijd-, en mijn door Beri-beri aangetaste voeten bleven zwellen. \u00a0Toch bleef ik doorwerken hoewel het mij duidelijk was dat ook het \u201cvolle rantsoen\u201d(!) mij niet lang meer op de been zou houden.<\/p>\n

Ja, uiteindelijk ben ik ook inelkaar geklapt! \u00a0Ik was haast niet meer in staat om op m\u2019n benen te staan! \u00a0En ook ik werd op \u00bd rantsoen gesteld! \u00a0Schubert zorgde zo goed als mogelijk was voor me.<\/p>\n

Mij gewonnen geven?\u00a0 NOOIT !\u00a0 Ik had voorbeelden te over gezien van jongens die de moed lieten zakken en het daarna niet lang meer maakten! \u00a010 Makkers hadden we al naar hun laatste rustplaats gebracht! \u00a0Ik had mij in mijn Eso-dagen niet gewonnen gegeven en ook nu niet! \u00a0Immers, dit gedrag van de Jap wees er op dat zij beseften dat\u00a0 HUN einde nabij was en niet\u00a0 MIJN einde!<\/p>\n

 <\/p>\n

Een karwei waar ik gedurende mijn krijgsgevangenschap te vaak mee belast werd en waar ik ook steeds meer tegen op ging zien, ondanks dat ik wist dat het gedaan moest<\/em> worden, was het begraven van overledenen!<\/p>\n

Het graven van de kuil was zwaar werk, het in die kuil leggen van het stoffelijk overschot was een onaangename taak maar het daarna aarde gooien op een sumier gekleed en veelal niet helemaal door een ligmatje bedekt lichaam, vond ik verschrikkelijk!<\/p>\n

De enkele keer dat een geestelijke de begrafenis leidde, was het nog wel te doen. \u00a0Zo niet dan ging doorgaans ons \u201cSorry mate\u201d aan het letterlijk begraven vooraf. \u00a0Tot op heden ga ik met gemengde gevoelens naar een begrafenis hoewel er een hemelsbreed verschil bestaat met toen. \u00a0Ik voel me opgelucht als ik hoor dat een overleden kennis niet begraven maar gecremeerd zal worden!<\/p>\n

Zoals ik later vernam van Michael Hurst, Directeur van Taiwan P.O.W. Camp Memorial Society, gevestigd in Taipei 234 \u2013 Taiwan, R.O.C.:<\/p>\n

\u201cIn fact, as it is now known, all POW from OKA-Camp were to be killed up there if\/when the Allies landed on Taiwan \u2013 as per the order to \u201ckill all the Prisoners and leave no traces\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

Het is duidelijk dat ik (en zovele anderen), het leven te danken heb aan de Atoom-bommen die ook zovele anderen het leven kostten! \u00a0Maar, laten we niet vergeten dat Japan de oorlog begonnen is!<\/p>\n

Hoeveel doden en voor de rest van hun leven verminkten, heeft Japan daarmee op zijn geweten? \u00a0Heeft Japan ooit enig teken van wroeging getoond of zich verontschuldigd voor de schandelijke en mensonteerende wijze waarop zij medemensen behandeld heeft?<\/p>\n

Hoofdstuk V.\u00a0 Bevrijding, Manilla – Hospitaal en 5th Replacement-Camp<\/strong><\/p>\n

Wat een gevoel van opluchting en bevrijding overviel ons toen een Amerikaanse Arts, met een paar verpleegsters en militaire escorte, de dag nadat we wat beter eten hadden gekregen, ons kamp bezochten! \u00a0Als bij toverslag veranderden die duivels in makke lammetjes! \u00a0Gedwee volgden zij ieder bevel van die Amerikanen op en zo droegen zij op 21 augustus 1945, allen die niet in staat waren naar beneden te lopen, op brancards naar de weg vanwaar wij in trucks naar het Taihoku-Camp werden gebracht. \u00a0Hier zijn nog 7 man gestorven als gevolg van de ontberingen in het OKA-Camp! \u00a0Op de 28ste<\/sup> augustus 1945 kwamen B-29 bommenwerpers laag overvliegen. Zij dropten voedselpakketten. \u00a0Helaas, vele mooi gekleurde parachutes bleven aan het vliegtuig haken waardoor de in dubbele drums verpakte etenswaren, als bommen naar beneden kwamen!<\/p>\n

Zo\u2019n dubbele drum, gevuld met blikken tomatenpuree, trof in z\u2019n volle lengte onze Baier, die op een veldbed lag om dit gebeuren te kunnen aanschouwen.<\/p>\n

Twee dagen later vond weer een voedsel-dropping plaats. \u00a0Ditmaal ging alles goed en kwamen de drums, hangend aan prachtige parachutes, keurig op de juiste plaats neer. Een paar Amerikanen scheurden die parachutes in repen en verdeelden die onder ons. Hoewel ik blij was met de mij gegeven strook witte stof, het leek wel zijde!, vond ik het toch jammer dat die kostbare parachutes zo maar in stukken gescheurd werden!<\/p>\n

 <\/p>\n

Op de 6e septembetr 1945 begon onze reis naar de vrijheid<\/u>! \u00a0Vanuit het Taihoku kamp gingen we met trucks naar de haven van Keelung. \u00a0Doordat ik op een brancard lag heb ik niet veel kunnen zien van de daar, door de Amerikaanse bombardementen veroorzaakte, verwoestingen. \u00a0Het moet wel heel erg geweest zijn!<\/p>\n

 <\/p>\n

Hoofdstuk V\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Bevrijding, Manilla-Hospitaal en 5th Replacement Camp.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Het ons aan boord brengen van een U.S. Destroyer gaf niet veel moeite maar het, van die op de golven deinende Destroyer, over zetten op een van de op de rede liggende U.S.Aircraft Cariers, was niet zo\u2019n eenvoudig karwei! \u00a0Eindelijk werd ik omhoog gehesen door een kraan van een kleine tractor, aan boord van de Block Island! \u00a0Toen ik aan dek kwam – via een grote opening in de wand van dat schip –\u00a0 trok een van de schepelingen mijn ransel van onder mijn hoofd weg, vroeg \u201cany souvenirs in here?\u201d en zwiepte vrijwel gelijktijdig, het ding overboord!<\/p>\n

Ik weet niet of ik op zijn vraag geantwoord heb, wel weet ik dat op dat moment een intens gevoel van leegte over mij kwam.<\/p>\n

 <\/p>\n

Niet zozeer om het verlies van mijn ransel waarover ik al die jaren gewaakt had en waaraan ik gehecht geraakt was maar, daarin zat o.a. mijn van Jaap gekregen sigarettenkoker met daarin gegraveerd de handtekening van Z.E. de G.G. van Nederlands Indie!<\/p>\n

Ook zat in mijn \u201cnette broekje\u201d de ingenaaide Gulden met de beeltenis van onze Koningin Wilhelmina!<\/p>\n

Voor ons het symbool van VRIJHEID en GERECHTIGHEID! \u00a0Ik bezat nu niets meer! \u00a0Alles dat ik ooit bezeten had was ik nu \u00a0kwijt!<\/p>\n

Dat tractortje vervoerde mij over een heel groot tussendek. \u00a0Vele andere tractortjes deden gelijkertijd het zelfde werk en zij zetten ons neer in rijen van twee met daar tussen steeds een gang van circa 2 meter.<\/p>\n

Kennelijk was het aantal minder-validen dat aan boord genomen moest worden, groter dan waarop gerekend was want een paar tractortjes gingen naar vliegtuigen, die aan het eind van \u201cons\u201d dek verzameld waren, trokken die naar een andere opening in de scheepswand en …. daar gingen ze, dezelfde weg die mijn ransel gegaan was !<\/p>\n

Er hurkte een schepeling naast me en vroeg of ik ergens behoefte aan had. \u00a0Ik zei dat ik door de laatste gebeurtenissen flabbergasted (verbijsterd) was! \u00a0Hij haalde wat voor mij te drinken en ging op z\u2019n gemak op een krukje naast me zitten. \u00a0\u201cWell, fire away!\u201d \u00a0Ik vertelde hem dat ik het overboord gooien van die vliegtuigen, zo\u2019n verkwisting vond! \u00a0\u201cJullie hebben zo lang in ellende geleefd en wij vinden dat het leven van ieder van jullie, meer waard is als 10 van die dingen!\u00a0 Niemand had verwacht dat die atoombommen zo snel een eind zouden maken aan deze oorlog. \u201cBack home\u201d zijn duizenden mannen en vrouwen betrokken bij de productie van vliegtuigen. \u00a0Het onmiddellijk beeindigen daarvan zou een enorme werkeloosheid veroorzaken. \u00a0Er wordt daar nu op top-capaciteit geproduceerd en dat moet langzaam worden afgebouwd. \u00a0Het bergen van al die, ook de alsnog te produceren vliegtuigen zal nog een probleem vormen.\u00a0 Maar, ik begrijp hoe jij dat voelt. Tenslotte hadden jullie niets!\u201d<\/em><\/p>\n

\u201cJa, en wat ik nog bezat hebben jullie ook overboord gegooid!\u201d\u00a0 \u201cMet alles dat aan boord komt, moeten \u00a0wij voorzichtig zijn! \u00a0Het binnenlaten van \u201cvermin, germs and alike\u201d kan aan boord van een schip catastrofale gevolgen hebben!<\/em><\/p>\n

Maar, ik ben ook het laatste van wat ik nog van voor de oorlog bezat, daarmee kwijt geraakt!<\/p>\n

Hij moest opstaan voor een Jeep die met eten \u2013 op plates in rekken \u2013 kwam aanrijden. \u00a02 Man liepen achter die steeds langzaam voort rijdende Jeep, grepen dan zo\u2019n plateau en reikten het aan een patient.<\/p>\n

Snel aanpakken was geboden want anders lieten zij dat ding botweg vallen met de boodschap \u201cWe\u2019ll come back!\u201d.<\/p>\n

Aan het einde van die gang zag ik de Jeep omlaag gaan. Kort hierop kwamen mannen met waterslangen en werd het dek schoon gespoten. \u00a0Alles, met plates en al ging overboord!<\/p>\n

Niet lang daarna kwamen die Jeeps weer terug, nu gevolgd door meer mannen en wel steeds stoppend. \u00a0Had je een lege plate dan werd die weggehaald en vroegen ze of je nog wat wilde hebben. Had je geen leeg dienblad voor je, dan kwam iemand met een vol bij je zitten. \u00a0Zo nodig werd je door hem gevoerd.<\/p>\n

Door deze werkwijze had een ieder in korte tijd zijn maaltijd, . . .\u00a0 en zijn buikje vol!\u00a0 Een gevoel dat je in jaren gemist had!<\/p>\n

Na het eten kwam die schepeling weer op zijn krukje bij me zitten.<\/p>\n

Hij had een pakje bij zich, gaf dat aan mij en zei \u201cLet the past be over and done with and let this humble present from the United States Navy be the first thing you own and may it accompany you in a brilliant future!\u201d.<\/em><\/p>\n

In dat pakje zaten 6 roestvrij stalen lepeltjes. Toen hij weg ging kreeg ik een gevoel over me van \u201cik heb toch weer iets dat van mij is en ik zal mijn best doen daar meer aan toe te voegen\u201d!<\/p>\n

Sindsdien ben ik zo vaak het een of ander, ook wel alles, kwijt geraakt maar door de jaren heen heb ik die lepeltjes kunnen behouden! \u00a0Een er van ben ik hier in Australie kwijt geraakt. \u00a0Vooral wanneer ik weer iets opnieuw moest beginnen, herinnerde zo\u2019n lepeltje mij aan de woorden van die schepeling van de Block Island en ging ik weer vol goede moed aan de slag!<\/p>\n

N.B. Onlangs vroeg Michael Hurst of hij een van die lepeltjes voor zijn museum in Taipei mocht hebben. \u00a0Omdat ik weet dat ik beslist niet weer iets opnieuw hoef te beginnen, heb ik hem 3 ervan gestuurd.<\/p>\n

Op de 6e<\/sup> september 1945 lichtte de Block Island het anker en toen we op de 9e<\/sup> in Manilla aankwamen, kreeg ik aan boord bezoek van de Nederlandse Zaakgelastigde (zijn naam ben ik helaas vergeten!) van wie ik vernam dat ik de enige Nederlander aan boord was en ook de eerst in Manilla aangekomene.<\/p>\n

Ik werd regelrecht naar het grote 115e<\/sup> \u00a0Amerikaanse \u00a0Leger-Hospitaal gebracht!<\/p>\n

Na allerlei onderzoeken en testen werd ik gewogen en duidelijk te licht bevonden! Iets over de 38 Kg.! Toen ik op mijn bed lag kwam een dokter mij vertellen dat ik mij, vooral wat het eten betrof, aan de instructies van de nurses moest houden en dat hij verwachtte dat ik na een maand het Hospitaal zou verlaten! \u00a0Maar, wat is er met jouw rug gebeurd? Er zit een knik in jouw ruggegraad!<\/p>\n

Ik vertelde hem over die Japanse Sergeant-Majoor die met z\u2019n laarzen aan op mijn rug gesprongen was. \u201cWat er ook gebeurd, sta nooit toe dat ze aan jouw rug gaan opereren. \u00a0De kans is heel groot dat je daardoor helemaal verlamd raakt!\u201d \u00a0<\/em>Ik dacht \u201czeg dat maar tegen een Leger-dokter!\u201d \u00a0Daarom vroeg ik hem om mij dat schriftelijk te bevestigen, hetgeen hij gedaan heeft. (Als ik mij niet vergis heb ik zijn brief in 1962 aan Pelita gegeven).<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Van zonsopkomst tot zonsondergang steeg van het nabije vliegveld, iedere anderhalve minuut een vliegtuig op en denderde over het Hospitaal-complex.<\/p>\n

Er landde met dezelfde frequentie een vliegtuig van de andere zijde. Ook in het donker werd gevlogen, zij het niet met die frequentie. \u00a0Wat een organisatie moest daar achter zitten! \u00a0En wat een brandstof-voorraad! Een vliegtuig landt, lost, tankt, krijgt een check-up, laadt en het is \u00a0weer \u201cweg wezen\u201d!<\/p>\n

Onze behandeling in dat Hospitaal was in een woord Excellent! \u00a0Doktoren en verplegend personeel sloofden zich uit om het de patienten naar de zin te maken! Toen de ochtend na mijn opname, nog voor de dokters-ronde, het hoofdeinde van mijn bed omhoog werd gekrikt, kon ik voor het eerst mijn benen goed bekijken! \u00a0Een bot met een rimpelige huid en een dun laagje vlees er tussen \u2013 een grote knobbel, gevolgd door iets dat er niet veel beter uit zag als het begin, eindigend in\u00a0 rode, gezwollen enkels en voeten! \u00a0Toen ik de dokter vroeg of ik ooit weer normaal zou kunnen lopen, verzekerde hij mij dat ik over een dag of 10 meer zou rondlopen dan in m\u2019n bed liggen! \u00a0En hij had gelijk !<\/p>\n

Ik had het voordeel dat een zekere Nurse Klinkenberg aan mij was toegewezen. \u00a0Zij vertelde me dat onmiddellijk na beeindiging van de oorlog, in Amerika een oproep was gedaan aan verplegend personeel wiens medewerking gevraagd werd bij de opvang en verpleging van ex-krijgsgevangenen. \u00a0Zij, een dochter van Nederlandse ouders, was in Amerika geboren en sprak zelf geen Nederlands,\u00a0 had zich gemeld en te kennen gegeven dat zij het liefst Nederlanders wilde verplegen.<\/p>\n

Omdat ik als eerste en ook als enige Nederlander in onze squad was opgenomen, was zij met mijn verzorging belast.<\/p>\n

Zij vertelde mij vaak over het leven \u201cback home\u201d en ik vertelde haar over ons leven in Indie en ook over mijn vriendin Bea Ingenluyff, van wie ik sinds maart 1942 niets meer vernomen had. \u00a0Zou zij de Jappentijd overleefd hebben?<\/p>\n

In onze quonset was een klein keukentje waarin de lopende patienten mochten kokerellen. \u00a0Als je \u2018smorgens jouw nurse vertelde wat je maken wilde, waarbij zij jou graag adviseerde, stond om 9 uur het nodige voor je klaar! \u00a0Ik maakte o.a. graag gevulde omelet, met als vulling bladgroenten, stukken gekookt ei, \u00a0aardappelen en corned beef. \u00a0Ook bij de overige patienten ging dat er in als koek! \u00a0Chocolade toffee, ja zelfs heb ik een keer een pan met erwtensoep met worstjes en gebakken sjalotten gemaakt. \u00a0Nurse Klinkenberg \u00a0merkte op \u00a0\u201cdit smaakt even lekker als wanneer mijn moeder dit maakte!\u201d.<\/p>\n

Voor de lopende patienten was er vrijwel iedere avond een of andere vorm van \u201centertainment\u201d. \u00a0Gochelaars, acrobaten die ook overdag op de ziekenzalen optraden, filmvoorstellingen van zowel oude bekende als de nieuwste films etc. \u00a0Het meest gewaardeerd was een spel dat in een openlucht-theater gehouden werd. \u00a0Bij binnenkomst kreeg ieder een nummer.<\/p>\n

Naderhand werden steeds 3 nummers getrokken en de namen afgeroepen en mochten de 3 gelukkigen hun plaats op een podium innemen. \u00a0Daarna verscheen aan de andere zijde van een tussenwand een jonge dame \u201cin burger\u201d.<\/p>\n

Over en weer werd door vraag en antwoord kennis gemaakt. \u00a0Liegen was daarbij toegestaan! \u00a0En dat konden sommigen heel goed!!<\/p>\n

Zo beschreef een klein en dik vrouwtje zichzelf als \u201cik heb net mijn 21e<\/sup> verjaardag gevierd, ben blond, rook niet, houd van dansen,… Zij werd door de Amerikaanse vragensteller geinterrumpeerd met \u201cI don\u2019t give a damn about the colour of your hair! \u00a0Just tell me some more about your figure!\u201d \u00a0waarop zij antwoordde \u201cmijn bijnaam is Jane omdat ik volgens velen het figuur van Jane Harlow heb\u201d. Uit de reactie van het publiek \u2013 gelach, gehoon, gefluit \u2013 moest je jouw conclusie trekken. Moeilijk, want vaak was het publiek op de hand van de dame en kreeg je de indruk dat ze de waarheid sprak. \u00a0Maar omgekeerd idem dito! \u00a0Als de 3 patienten hun woordje gedaan hadden, gaf de dame haar oordeel over 1, 2 en 3 en deed tenslotte haar keuze. \u00a0De daarop volgende kennismaking was\u00a0 voor beiden meestal een verrassing! \u00a0De uitverkorene mocht die avond, in z\u2019n hospitaal-pyjama, met haar uitgaan. \u00a0Een Jeep met chauffeur stond het stel ter beschikking. \u00a0Omdat beiden geen uniform droegen waren zij rangloos en hadden overal toegang. \u00a0Bovendien gaf die pyjama overal voorrang en mocht je bijvoorbeeld zonder enig bezwaar, een lange rij wachtenden voorbij lopen om als eerst volgende geholpen te worden!<\/p>\n

Ook ik heb het geluk gehad uitverkoren te worden! \u00a0De lady was haast het tegenovergestelde van hetgeen ik verwachtte! \u00a0Een slanke statige schoonheid!<\/p>\n

Op haar vraag waar ik heen wilde heb ik geantwoord dat ik nog niet buiten het hospitaal-complex geweest was en dat ik graag alles aan haar overliet. \u00a0Als eerste bezochten we een Officiers-club. Er werd onmiddellijk plaats voor ons gemaakt!<\/p>\n

Nee hoor, ik had echt niet de illusie dat dat voor mij gedaan werd! \u00a0De mij aangeboden alcoholische drankjes heb ik afgeslagen maar wel genoot ik van de frisdrankjes.<\/p>\n

Hoewel de mij vergezellende lady zich alleen met haar voornaam aan mij had voorgesteld, vermoedde ik dat zij zelf ook een officiersrang had, gelet op het gemak waarmee zij zich in deze omgeving bewoog. \u00a0Na een bezoek aan een chique eetgelegenheid en een nachtclub eindigden wij onze avond met een half uurtje op het strand te zitten en te genieten van een frisse bries, het geruis van de golven, een mooie sterrenhemel en wat gebabbel. \u00a0Moe en happy heb ik in de vroege ochtenduren mijn (veld-)bed weer opgezocht!<\/p>\n

Niets duurt eeuwig en zo vertelde mijn dokter in begin oktober dat ik de volgende dag uit het Hospitaal ontslagen zou worden en naar het grote 5th Replacement kampement zou verhuizen.<\/p>\n

Voor ik het Hospitaal verliet, moest ik op de weegschaal staan (63 Kg.!) en kreeg van mijn dokter het advies \u201cJe bent hier 25 Kg. bijgekomen maar je moet van die 25 Kg. nog echt vlees en spieren maken! \u00a0Ik adviseer je daarom, doe zo veel mogelijk aan sport zoals, wandelen, zwemmen en andere lichaams-bewegingen maar, overdrijf niet! \u00a0Eet op tijd, veel groenten en vruchten en geen alcohol!\u201d<\/em><\/p>\n

Ik moest Nurse Klinkenberg beloven dat ik haar op de 9e<\/sup> in het Nurses-home zou opzoeken want daags daarop zou zij \u201cnaar huis\u201d vliegen.<\/p>\n

Toen zij dat zei bekroop mij een gevoel van eenzaamheid! \u00a0Zou ik dat ooit kunnen zeggen? \u00a0De sporadische berichten over Indie die ons bereikten, doorgaans in de vorm van geruchten, voorspelden niet veel goeds!<\/p>\n

Ik werd in een Jeep naar het grote 5th Replacement Kampement gebracht. \u00a0Nadat mij daar mijn plaats gewezen was, werd ik naar een grote quonset verwezen. \u00a0Ik moest daar mijn \u201cuitrusting\u201d halen. \u00a0Bij de ingang werd ik door een Amerikaan gemonsterd en met de boodschap \u201cJe vindt jouw maat in vak D. Dat is vooraan, aan de rechter zij. \u00a0Neem een plunjezak, dan 3 stuks van al wat volgt en aan het eind vind je een muskietennet en een veldbed\u201d.<\/p>\n

Toen ik met m\u2019n gevulde plunjezak en veldbed op m\u2019n schouder bij de uitgang kwam, werd mij gevraagd of ik dacht genoeg te hebben.<\/p>\n

Ik keek de man niet begrijpend aan waarop hij zei \u201cals je meer wilt hebben kun je gerust omlopen en weer een zak vullen, als je er maar geen handel in drijft! \u00a0Ik zette mijn eerste \u201cbuit\u201d bij hem, ben toen omgelopen en werd door de man die mij eerst wegwijs had gemaakt, verwelkomd met de woorden \u201cYou know your way!\u201d Op deze route heb ik alleen de zak gevuld.<\/p>\n

Toen ik de lading bij mijn plaats in het tentenkamp gebracht had en mijn veldbed had opgezet, bedacht ik dat ik best een reserve veldbed wilde hebben. \u00a0Ik ben toen maar weer naar dat magazijn gegaan en ook weer met 2 gevulde plunjezakken, 2 klamboes en een veldbed naar mijn plaats terug gekeerd.<\/p>\n

Op de 9e<\/sup> stond ik, na 3 overstappen, al liftende, eindelijk voor een quonset-kamp. \u00a0Bij aankomst moest ik me bij de W.A.C. (Women Army Corps) wacht melden. \u00a0Nurse Klinkenberg? Ja, zij verwacht je.<\/em> \u00a0Onder geleide van een van die dames mocht ik dat vrouwenoord binnen gaan. \u00a0Bij de quonset werd ik met gejuich begroet door een twintigtal nurses! \u00a0Wij gingen aan een grote tafel zitten en al gauw werd thee geserveerd en een taart aangedragen! \u00a0Allen hoopten dat wij ex-krijgsgevangenen ook weer gauw huiswaarts zouden keren en onze dierbaren in goede gezondheid zouden terug zien! \u00a0Toen ik het tijd vond om weer \u201chuiswaarts\u201d te keren, kwam \u00a0<\/em>Nurse Klinkenberg met een grote koffer voor de dag! \u00a0Wij gaan morgen allen naar huis. \u00a0Omdat wij daarna niets meer aan deze kleren hebben en Bea die beslist goed zal kunnen gebruiken, hebben wij allemaal iets afgestaan en vragen jou dit voor haar mee te nemen! Jij mag deze koffer niet openen voor je hem aan Bea hebt gegeven! <\/em>\u00a0Hierna moest ik nog even wachten op een W.A.C.-geleide die, heel gedienstig, die koffer voor me tot aan het wachthuis droeg!<\/p>\n

Daarna slaagde ik er in om liftende, met die nogal zware koffer, het 5th Replacement kamp te bereiken.<\/p>\n

Manilla kende toen nog geen openbaar vervoer. Wilde je ergens heen, dan was je op een lift \u2013 of meerdere \u2013 aangewezen.<\/p>\n

Stopte een of ander vehikel en riep de bestuurder waar hij naar toe reed en zag je dat de bestuurder een neger was, dan was soms jouw bestemming niet die waar hij heen reed!<\/p>\n

Discriminatie!? Nee hoor, zelfbehoud! \u00a0Vele negers dronken graag onder het rijden! Ik kreeg eens een lift en mocht naast de (neger-) bestuurder zitten. Voor ons reed een officier, alleen in een Jeep. \u00a0Daarvoor reed een zware truck. Bij een rood verkeerslicht stopte die truck en ook de Jeep. \u00a0Ook \u201conze\u201d truck verminderde vaart maar de bestuurder verzuimde op het rempedaal te drukken, waardoor de Jeep tegen die zware truck werd gedrukt! \u00a0Die officier kon er nog net op tijd uit springen want onze truck bleef nog wat door rollen en veranderde die Jeep in een wrak! \u00a0Toen die officier, ontdaan!, onze bestuurder vroeg of diens remmen niet werkten, lichtte deze lachend zijn schouders en liet zijn handpalmen zien, alsof hij er echt niets aan had kunnen doen! \u00a0Toen het licht weer op groen sprong en de zware truck zijn weg vervolgde, schoof \u201conze\u201d bestuurder het wrak naar<\/u> de wegberm en met een extra dot gas, gedeeltelijk in<\/u> die berm! \u00a0En een lol dat hij had! \u00a0Daar moest hij gauw weer een slok bier op nemen!<\/p>\n

 <\/p>\n

Tegen sluitingstijd van de grote leger-kantine in Manilla, waar ik voor 10,= Peseta mijn eerste Parker ballpen had gekocht, stonden velen op een lift te wachten. \u00a0De meeste voertuigen reden door. \u00a0Ik zag eens een statige Philippijnse schoonheid die voor een groepje wachtenden ging staan, het bekende liftgebaar maakte en toen een truck aanstalten maakte om te stoppen, tegen de wachtenden zei \u201cYou got to be quick!\u201d Toen de truck tot stilstand was gekomen, zond ze een handkus naar de bestuurder en zei \u201cVery kind of you, sweetheart!\u201d, keerde zich om en verdween! Zonder zich ook maar iets te bekommeren om de mannen die probeerden op de hoge laadbak te komen, reed hij met een schok weg!<\/p>\n

 <\/p>\n

Gedurende mijn verblijf in Manilla heb ik nooit mijn kleren gewassen of laten wassen! Ik had mij laten vertellen dat je in het noordelijk van Manilla gelegen Tegaloh-meer kon zwemmen. \u00a0Een lift bracht mij daar en al gauw zag ik een Philippino die met een werpnet bezig was vis te vangen. \u00a0Ik vroeg of ik dat voor hem mocht doen en zei dat hij de door mij gevangen vissen mocht hebben. \u00a0Bereidwillig stond hij zijn bootje en net aan mij af en zei , naar een bouwsel wijzend, \u201cik woon daar en kom straks wel de vis halen\u201d. \u00a0Ik had aardig wat gevangen en van het afwisselend vissen en zwemmen moe geworden, ben ik naar dat bouwsel gelopen. Dat bouwsel bestond uit een warong (eethuisje) aan de straatzijde en daar achter tegenaan gebouwd maar op een verhoging, het woonhuis. Toen de man met dat blik met vissen terug gekomen was, zei hij dat ik, als ik wilde, iedere dag van zijn bootje (een eenvoudig prauwtje met een vlerk aan een zijde), en net gebruik mocht maken. Het eten zag er smakelijk uit en ik vroeg zijn vrouw mij wat op te scheppen. \u00a0Het eten smaakte ook goed!<\/p>\n

Toen ik wilde betalen gaf hij te kennen dat ik met de door mij gevangen vis, ruimschoots betaald had! \u00a0Als ik wilde kon ik de nacht bij hun doorbrengen en hoefde ik niet op een mogelijke lift te wachten.<\/p>\n

Ik zei dat ik wel verschoning nodig had, daarom naar het kamp terug wilde gaan maar graag\u00a0 terug zou komen om te vissen! \u00a0Het was al haast donker toen ik eindelijk een lift kon krijgen naar 5th Replacement! \u00a0Met een bundeltje kleren (ik miste mijn ransel wel!) en een in de grote kantine gekocht zwembroekje, ben ik weer op stap gegaan. \u00a0Op de dagen van soldij-betaling en verstrekkingen (sigaretten, bier e.d.) ging ik naar het kamp om daarna daarmee en met de nodige verschoning, weer naar het meer te gaan. De gedragen kleren gaf ik aan die man die er heel blij mee was.\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0<\/em><\/p>\n

Ons leven was zo doelloos en het in feite niets doen, begon mij danig te vervelen! Het \u201cnieuws\u201d uit Indie dat ons bereikte was ook al verre van hoopgevend.<\/p>\n

Daarom reed ik eens mee met een paar Australiers die voor hun thuisreis naar het vliegveld gebracht werden. \u00a0Daar knoopte ik een gesprek aan met een Australische Kapitein en vertelde hem dat Brigadier Blackburn mij geadviseerd had om naar Australie te immigreren. \u201cBen je een P.O.W.?\u201d \u00a0\u201cJa\u201d. \u00a0\u201dWel, wat let je? \u00a0Er is altijd nog wel een plaats vrij in de daarheen vliegende vliegtuigen!\u201d\u00a0 \u201cBedankt voor de informatie!\u201d<\/p>\n

En ik terug naar het kamp en naar ons Stafkwartier! \u00a0Toen ik daar een Luitenant over mijn voornemen had geinformeerd zei hij \u201cDat kun je beter uit jouw hoofd laten want jij valt nog steeds onder de krijgstucht en je zou je schuldig maken aan desertie! En daar kan je nog jaren later voor vervolgd worden!<\/p>\n

Gedesillusioneerd heb ik mijn reserve veldbed en een klamboe gehaald en ben weer naar \u201cmijn visser aan het meer\u201d gelift! \u00a0Eigenlijk heb ik daar meer verbleven dan in het kamp waar ik in hoofdzaak kwam om te informeren naar de laatste berichten en mijn rantsoenen en soldij op te halen!<\/p>\n

Onderstaand de Krijgsgevangenen lijst van deze Special Party<\/p>\n

\"DSC_0977\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\"DSC_0978\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\"DSC_0979\"<\/a><\/p>\n

\"DSC_0980\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Dit verhaal wordt nog bewerkt met meer foto’s en kaarten \u00a0<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n


\n<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cees Leeuwenburg \u00a0geboren\u00a01 september 1919 geboren in Poerwodadi.   Poerwodadi\u00a0lag ongeveer 15 km ten noord-westen van Madioen, aan de weg en aan de spoorlijn naar Ngawi, ongeveer halverwege Madioen-Ngawi tegen midden-Java. Cees zijn jeugd werd wel in zijn manuscript verteld, … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"sidebar-page.php","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1833","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1833","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1833"}],"version-history":[{"count":56,"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1833\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2327,"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1833\/revisions\/2327"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dornierdo24k.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}